Do druku nr 1526 - opinia UMP

To nie jest sam projekt ustawy, tylko opinia Unii Metropolii Polskich - organizacji zrzeszającej duże polskie miasta - na temat poselskiego projektu zmiany Prawa oświatowego. Projekt, którego dotyczy ta opinia, ma wprowadzić do ustawy zakaz korzystania przez uczniów z telefonów komórkowych i innych urządzeń elektronicznych na terenie szkoły. Miasta zrzeszone w Unii Metropolii Polskich oceniają ten pomysł krytycznie - nie dlatego, że są przeciwko ograniczaniu telefonów w szkole, ale dlatego, że ich zdaniem projekt niczego realnie nie zmienia i nie daje nauczycielom żadnych nowych narzędzi.

• Unia Metropolii Polskich wskazuje, że projekt jedynie formalnie potwierdza w ustawie to, co szkoły i tak już mogą zapisać we własnych regulaminach - więc w praktyce nic się nie zmienia.
• Opinia podkreśla, że projekt nie daje nauczycielowi żadnego nowego uprawnienia - nadal nie będzie mógł np. czasowo odebrać uczniowi telefonu, nawet jeśli ten przeszkadza w lekcji.
• Autorzy opinii porównują polski projekt z przepisami Szwecji, Słowacji i Francji - tam oprócz zakazu wprowadzono też wyjątki dla uczniów z niepełnosprawnościami i problemami zdrowotnymi oraz prawo nauczyciela do czasowego zabrania urządzenia.
• Unia Metropolii Polskich ostrzega, że skoro wyjątki od zakazu mają być ustalane przez każdą szkołę osobno w jej wewnętrznym regulaminie (a nie w samej ustawie), uczniowie w różnych szkołach będą traktowani inaczej.
• Zamiast wpisywać zakaz do ustawy, miasta rekomendują skupienie się na stworzeniu realnych narzędzi do egzekwowania zasad, które już dziś obowiązują.

Opinię napisała Unia Metropolii Polskich im. Pawła Adamowicza, organizacja zrzeszająca duże polskie miasta, na prośbę Kancelarii Sejmu skierowaną do organizacji samorządowych zasiadających w Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego. Sam projekt ustawy, którego dotyczy ta opinia, zgłosili posłowie, nie rząd.

Zmiana dotyczy przede wszystkim uczniów szkół podstawowych i ponadpodstawowych, ich rodziców oraz nauczycieli. Jeśli jesteś rodzicem - w praktyce niewiele się zmieni, bo Twoje dziecko już dziś może mieć zakaz korzystania z telefonu zapisany w regulaminie szkoły, z którego korzysta wiele placówek. Jeśli jesteś nauczycielem - po wejściu w życie tego przepisu nadal nie będziesz mógł formalnie odebrać uczniowi telefonu, nawet gdy przeszkadza on w prowadzeniu lekcji, bo - jak zauważa Unia Metropolii Polskich - ani obecne, ani projektowane przepisy nie dają takiego uprawnienia. Jeśli jesteś uczniem z niepełnosprawnością lub chorobą przewlekłą, która wymaga np. monitorowania stanu zdrowia przez aplikację w telefonie, projekt - w odróżnieniu od rozwiązań stosowanych za granicą - nie przewiduje dla Ciebie jasno określonego wyjątku w samej ustawie; o tym, czy taki wyjątek dostaniesz, zdecyduje regulamin konkretnej szkoły.

Dostępny dokument to opinia jednej instytucji - Unii Metropolii Polskich, zasiadającej w Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego - która oceniła projekt krytycznie, wskazując na brak mechanizmów egzekwowania zakazu i ryzyko nierównego traktowania uczniów w różnych szkołach. Na poparcie swojej oceny Unia powołuje się na stanowiska dwóch innych instytucji: Biura Rzecznika Praw Obywatelskich oraz Ministerstwa Edukacji i Nauki, według których obowiązujące dziś przepisy nie pozwalają nauczycielowi na odebranie uczniowi telefonu. W dostępnych materiałach nie ma innych opinii złożonych do tego projektu - nie wiadomo, jak oceniają go pozostałe organizacje samorządowe biorące udział w konsultacjach ani jakie stanowisko zajął w tej sprawie rząd.

Ten dokument to opinia samorządów, a nie sam projekt ustawy z Oceną Skutków Regulacji - nie ma tu więc wyliczonych kosztów wdrożenia ani szacunków, ile szkół czy uczniów obejmie zmiana. Z treści opinii wynika za to jasno, jaki - zdaniem miast - będzie praktyczny efekt: skoro szkoły już dziś mogą wprowadzać zakaz telefonów we własnych regulaminach, ustawowe potwierdzenie tego zakazu niczego realnie nie zmieni. Nauczyciele nadal nie będą mieli prawnego narzędzia, by egzekwować zakaz wobec ucznia, który go łamie - więc problem, który miał rozwiązać ten przepis, pozostanie nierozwiązany. Unia Metropolii Polskich ostrzega też, że pozostawienie ustalania wyjątków (np. dla uczniów z niepełnosprawnościami) w gestii poszczególnych szkół doprowadzi do tego, że różne placówki będą stosować różne zasady wobec podobnych sytuacji.

Projekt zmiany Prawa oświatowego to inicjatywa poselska, obecnie na etapie prac komisji sejmowej. Kancelaria Sejmu pismem z 4 lipca 2025 r. poprosiła organizacje samorządowe o opinię do projektu, a Unia Metropolii Polskich odpowiedziała 14 lipca 2025 r., w ramach konsultacji prowadzonych przy Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego.

Spór nie dotyczy tego, czy telefony w szkole powinny być w ogóle ograniczane - co do tego panuje zgoda. Chodzi o to, czy sam zapis zakazu w ustawie coś zmienia. Autorzy projektu powołują się na przykłady Szwecji, Słowacji i Francji jako wzór do naśladowania. Unia Metropolii Polskich odpowiada, że to porównanie jest niepełne - wymienione kraje, w przeciwieństwie do polskiego projektu, dały nauczycielom konkretne uprawnienia (np. prawo do czasowego odebrania telefonu) oraz przewidziały w samej ustawie wyjątki dla uczniów z niepełnosprawnościami i problemami zdrowotnymi, czego w polskim projekcie brakuje. Unia powołuje się też na stanowisko samej młodzieży, która - jak twierdzi - opowiada się za rozwiązaniami łagodniejszymi niż te zaproponowane w projekcie.