Rządowy projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem rynku finansowego oraz ochroną uczestników tego rynku.

Rząd proponuje pakiet zmian w ośmiu różnych ustawach regulujących rynek finansowy - wszystko po to, żeby polskie prawo dostosować do nowych wymogów unijnych. Zmiany obejmują kilka niezwiązanych bezpośrednio ze sobą spraw: po pierwsze, nowe zasady i kary dotyczące przelewów natychmiastowych w euro, które wchodzą w życie od 2027 roku. Po drugie, lepszą ochronę banków i domów maklerskich przed automatycznym uruchamianiem zabezpieczeń finansowych przez kontrahentów, gdy regulator wkracza wobec nich ze środkami naprawczymi. Po trzecie, uproszczenie reguł dotyczących minimalnych rezerw kapitałowych dla mniejszych podmiotów w grupach bankowych, które są przeznaczone do likwidacji, a nie do ratowania.

• Od 9 stycznia 2027 r. banki i inne firmy oferujące usługi płatnicze będą musiały raportować co roku do Komisji Nadzoru Finansowego (KNF) dane o opłatach za przelewy w euro oraz o odsetku odrzuconych przelewów natychmiastowych.
• KNF zyska prawo nakładania kar pieniężnych - do 10% rocznych przychodów firmy lub do 21 500 000 zł dla osoby zarządzającej - za naruszenie zasad obsługi przelewów natychmiastowych w euro.
• Firmy fintechowe, instytucje płatnicze i instytucje pieniądza elektronicznego będą mogły deponować pieniądze swoich klientów bezpośrednio na rachunku w Narodowym Banku Polskim (NBP) - dotąd mogły to robić wyłącznie w bankach komercyjnych.
• Banki i domy maklerskie objęte działaniami nadzorczymi KNF nie będą narażone na automatyczne uruchomienie zabezpieczeń finansowych przez kontrahentów - dopóki nadal realizują swoje kluczowe zobowiązania płatnicze.
• Konsument, który udowodni, że otrzymał informację o zamknięciu swojego rachunku, będzie mógł otworzyć nowy podstawowy rachunek u tego samego lub innego dostawcy, nawet jeśli ma już inne konto.

Projekt złożył rząd (Ministerstwo Finansów). Motywacją jest pilna konieczność wdrożenia unijnych przepisów - termin implementacji regulacji o restrukturyzacji banków minął już w listopadzie 2024 r.

Większość zmian dotyczy instytucji finansowych, nie bezpośrednio przeciętnego człowieka - ale kilka punktów ma realne skutki dla codziennych spraw.

Jeśli korzystasz z podstawowego rachunku bankowego i twój bank zamknął ci konto lub poinformował cię o jego zamknięciu, teraz łatwiej otworzysz nowe - nawet u tego samego dostawcy. Dotychczas bank mógł odmówić, argumentując, że masz już inne konto. Nowy wyjątek pozwala ci udowodnić, że byłeś o zamknięciu poinformowany, i w ten sposób ominąć blokadę.

Jeśli korzystasz z aplikacji fintechowej lub instytucji płatniczej (np. serwisów do płatności online), twoje pieniądze trzymane w takiej firmie będą mogły być deponowane w NBP. To potencjalnie bezpieczniejsze miejsce niż zwykły bank komercyjny, bo NBP jest bankiem centralnym państwa.

Jeśli prowadzisz firmę i przesyłasz pieniądze w euro do krajów strefy euro, nowe obowiązki nałożone na dostawców usług płatniczych mają sprawić, że przelewy natychmiastowe w euro będą szerzej dostępne i nie droższe od zwykłych przelewów. Dokument nie podaje szacunków liczby osób ani firm, których to dotyczy.

Do projektu nie dołączono opinii zewnętrznych instytucji ani konsultacji społecznych. Żaden podmiot nie zgłosił zainteresowania pracami w trybie przepisów o lobbingu. Projekt nie wymagał także uzyskania opinii Europejskiego Banku Centralnego ani innych organów unijnych.

Projekt nie zawiera Oceny Skutków Regulacji z konkretnymi szacunkami kosztów. Na podstawie treści uzasadnienia można wskazać następujące skutki:

Banki i instytucje finansowe będą musiały dostosować swoje systemy do obsługi przelewów natychmiastowych w euro - termin to 9 stycznia 2027 r. dla odbierania i 9 lipca 2027 r. dla wykonywania takich przelewów. Firmy naruszające nowe zasady ryzykują karami do 10% rocznych przychodów lub do 21 500 000 zł dla osób zarządzających.

Instytucje płatnicze i fintechy zyskają nową możliwość deponowania środków klientów w NBP, ale będą też musiały spełnić nowe wymogi dokumentacyjne przy przystępowaniu do systemów płatności.

Bankowy Fundusz Gwarancyjny (BFG) nie będzie już co do zasady ustalał minimalnych wymogów kapitałowych (tzw. MREL) dla podmiotów w grupach bankowych przeznaczonych do likwidacji, co zmniejszy ich obciążenia. BFG zachowa możliwość wyjątkowego nałożenia takich wymogów, jeśli dana firma jest ważna dla stabilności finansowej.

Większość przepisów wejdzie w życie 14 dni po ogłoszeniu. Rząd ocenia, że zmiany będą miały pozytywny wpływ na działalność małych i średnich firm - bez podania szczegółowych szacunków.

Rządowy projekt ustawy na etapie prac legislacyjnych, wpisany do wykazu prac Rady Ministrów pod numerem UC65. Ma charakter implementacyjny - dostosowuje polskie prawo do przepisów unijnych, z których część powinna była być wdrożona już w listopadzie 2024 r.