Do druku nr 2165 - opinia PAN

Do Sejmu trafił projekt zmiany przepisów o dostarczaniu wody i odprowadzaniu ścieków, który ma dostosować polskie prawo do unijnych wymagań dotyczących jakości wody pitnej. Ten dokument to nie sam projekt, tylko opinia Polskiej Akademii Nauk - a dokładnie ekspertów z Komitetu Nauk o Wodzie i Gospodarce Wodnej oraz specjalistów z Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie - którzy szczegółowo ocenili proponowane przepisy i wskazali w nich błędy, sprzeczności oraz zapisy idące dalej, niż wymaga tego prawo unijne.

• Naukowcy chcą, żeby dostawcy wody mieli obowiązek przekazywać pełne raporty z oceny zagrożeń, a nie tylko krótkie informacje - bo dziś projekt jest w tej sprawie wewnętrznie sprzeczny.
• Proponują usunięcie zapisu, który myli różne rodzaje parametrów jakości wody, bo w obecnym brzmieniu zawiera błąd merytoryczny.
• Chcą wykreślić wyłączenie parametrów mikrobiologicznych z oceny zagrożenia zdrowia - ich zdaniem każde przekroczenie normy powinno być sprawdzane pod kątem ryzyka dla zdrowia, bez wyjątków.
• Sprzeciwiają się przerzucaniu na dostawców wody obowiązków, które dziś należą do państwowych instytucji monitorujących środowisko, np. badania rzek i wód podziemnych - bo podniesie to koszty, które ostatecznie zapłacą odbiorcy wody.
• Krytykują wprowadzenie pojęcia „przydatności” wody jako mylącego i mogącego wywołać niepotrzebną panikę - proponują zastąpić je jaśniejszymi zasadami znanymi z innych krajów, np. zaleceniem przegotowania wody zamiast całkowitego zakazu jej picia.

Opinię przygotowała Polska Akademia Nauk (PAN) na prośbę Kancelarii Sejmu. Podpisał ją prezes PAN, prof. Marek Konarzewski, a uwagi merytoryczne opracowali eksperci z Komitetu Nauk o Wodzie i Gospodarce Wodnej PAN oraz Uniwersytetu Rolniczego im. Hugona Kołłątaja w Krakowie.

Ten dokument bezpośrednio nie zmienia prawa - to głos ekspertów, który może wpłynąć na ostateczny kształt przepisów o wodzie z kranu. Jeśli te przepisy wejdą w życie w wersji krytykowanej przez Polską Akademię Nauk (PAN), mieszkańcy mogą to odczuć na kilka sposobów. Jeśli jesteś zwykłym odbiorcą wody z wodociągu, ważne jest to, jak i kiedy dowiesz się o problemie z jej jakością - naukowcy ostrzegają, że niejasne pojęcie „wody nieprzydatnej do spożycia” może wywoływać niepotrzebny alarm zamiast prostej informacji typu „przegotuj wodę”. Jeśli mieszkasz w bloku, wspólnocie mieszkaniowej albo budynku publicznym, jak szkoła, nowe przepisy mogą wymagać oceny ryzyka wewnątrz instalacji wodociągowej budynku - PAN uważa jednak, że warunki stawiane osobom robiącym taką ocenę są nadmiernie wyśrubowane. Jeśli dostawcy wody zostaną obciążeni dodatkowymi obowiązkami krytykowanymi przez naukowców, koszty tych obowiązków mogą finalnie trafić do rachunków za wodę.

Ten dokument w całości jest opinią Polskiej Akademii Nauk (PAN) - nie ma w nim głosów innych instytucji. Eksperci Komitetu Nauk o Wodzie i Gospodarce Wodnej PAN zgłosili jedenaście szczegółowych uwag do projektu, w większości krytycznych: wskazują sprzeczności między przepisami dotyczącymi raportowania zagrożeń, błędy merytoryczne w definicjach parametrów wody, przypadki „nadregulacji” wykraczającej poza wymogi unijnej dyrektywy o wodzie pitnej oraz przerzucanie na dostawców wody obowiązków należących dziś do państwowych instytucji monitorujących środowisko. Szczególnie ostro krytykują wprowadzenie nieostrego pojęcia „przydatności” wody, którego - jak podkreślają - nie ma ani w prawie unijnym, ani w międzynarodowych standardach, i które w praktyce może wywoływać niepotrzebną panikę wśród mieszkańców. Do dokumentu nie dołączono opinii innych instytucji ani wyników konsultacji społecznych.

Ten dokument to opinia ekspercka, a nie sam projekt ustawy, więc nie zawiera Oceny Skutków Regulacji (OSR) - nie znajdziemy tu wyliczonych kwot ani liczby osób, których dotyczy sprawa. Z treści opinii wynika jednak, jakie mogą być praktyczne skutki, jeśli krytykowane przepisy zostaną uchwalone bez poprawek: dostawcy wody (wodociągi) będą musieli przygotowywać więcej dokumentów i prowadzić badania, które - zdaniem PAN - powinny być zadaniem państwowych instytucji ochrony środowiska, co oznacza wyższe koszty operacyjne, potencjalnie przerzucane na ceny wody. Organy nadzoru sanitarnego zyskają nowe, ale niejasno opisane uprawnienia do wydawania decyzji o „nieprzydatności” wody, co eksperci oceniają jako ryzyko chaosu informacyjnego i spadku zaufania do wody z kranu zamiast jasnych, prostych zaleceń, takich jak przegotowanie wody.

To opinia dołączona do poselskiego projektu zmiany ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, który dostosowuje polskie prawo do unijnej dyrektywy o wodzie pitnej. Polska Akademia Nauk odpowiedziała na prośbę Kancelarii Sejmu z 9 stycznia 2026 r.; opinię podpisano 24 stycznia 2026 r., a do Sejmu wpłynęła ona 12 lutego 2026 r.

Spór dotyczy tego, czy projekt wprowadza więcej biurokracji i przepisów surowszych, niż wymaga tego prawo unijne. Eksperci PAN twierdzą, że kilka zapisów to „nadregulacja” - czyli przepisy idące dalej niż unijna dyrektywa o wodzie pitnej - i proponują ich wykreślenie lub złagodzenie, zwłaszcza tam, gdzie dotyczy to kosztów dla dostawców wody i niejasnego pojęcia „przydatności” wody. W treści samej opinii nie ma odpowiedzi autorów projektu na te zarzuty, więc nie wiadomo, czy podzielają obawy naukowców.