Do druku nr 2197 - ocena skutków regulacji

Biuro Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji Kancelarii Sejmu przeanalizowało projekt ustawy zgłoszony przez grupę posłów, który zakłada całkowite zniesienie opłaty za posiadanie psa. Opłata ta - dziś pobierana przez część gmin, maksymalnie 186,29 zł rocznie od jednego psa - miałaby zniknąć z polskiego prawa od 1 stycznia 2027 roku. Wnioskodawcy argumentują, że opłata jest droga w ściąganiu, mało skuteczna i niesprawiedliwa, bo tak samo obciąża bogatych i biednych właścicieli czworonogów, niezależnie od ich sytuacji finansowej.

• Znika opłata za posiadanie psa - gminy nie będą już mogły jej wprowadzać ani pobierać od mieszkańców; dziś mogą naliczać maksymalnie 186,29 zł rocznie od jednego psa.
• Gminy tracą lokalne źródło przychodów - w 2024 roku 354 gminy zebrały łącznie prawie 4 miliony złotych z tej opłaty; po zmianie tej pozycji w budżetach lokalnych nie będzie.
• Mniej biurokracji - gminy nie będą musiały prowadzić ewidencji właścicieli psów, wystawiać decyzji ani ściągać zaległości z tytułu tej opłaty.
• Zmiana wchodzi w życie 1 stycznia 2027 roku - gminy i właściciele psów mają czas na przygotowanie się do nowego stanu.

Projekt złożyła grupa posłów, których reprezentantem jest poseł Janusz Kowalski. Motywacją jest przekonanie, że opłata za psa jest systemowo wadliwa - nieefektywna finansowo, droga w administrowaniu i krzywdząca, bo traktuje jednakowo biednych i bogatych właścicieli psów.

Jeśli masz psa i mieszkasz w jednej ze 354 gmin, które dziś tę opłatę pobierają, od 2027 roku zaoszczędzisz maksymalnie 186,29 zł rocznie - to ok. 15,52 zł miesięcznie, mniej więcej tyle, co jeden abonament streamingowy. Eksperci Kancelarii Sejmu wskazują, że ta kwota stanowi zaledwie 0,5% przeciętnego miesięcznego dochodu, więc w praktyce wpływ na domowy budżet jest symboliczny.

Jeśli jesteś seniorem prowadzącym samodzielnie dom z jednym psem, osobą z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności albo rolnikiem posiadającym maksymalnie dwa psy - już teraz nie płacisz tej opłaty i zmiana nic u ciebie nie zmieni.

Jeśli mieszkasz w jednej z ok. 2 125 gmin, które nigdy tej opłaty nie wprowadzały (to prawie 86% wszystkich polskich gmin), zmiana w ogóle cię nie dotyczy. Psy są obecne w 62% wiejskich gospodarstw domowych i ok. 30% miejskich - jednak większość ich właścicieli tej opłaty nigdy nie płaciła.

Biuro Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji Kancelarii Sejmu - autorzy niniejszej opinii - ocenili, że wpływ zniesienia opłaty na finanse zwykłych gospodarstw domowych będzie ograniczony, ponieważ stawka jest niska, a wiele osób już teraz korzysta z ustawowych zwolnień. Eksperci zwrócili jednak uwagę na ważny aspekt ustrojowy: projekt ogranicza uprawnienia samorządów, które zgodnie z Konstytucją powinny mieć swobodę kształtowania swoich lokalnych dochodów - tego wątek wnioskodawcy w swoim uzasadnieniu pominęli. W toku konsultacji społecznych jeden z uczestników sprzeciwił się likwidacji, argumentując, że opłata pełni funkcję dyscyplinującą - zniechęca finansowo nieprzygotowane rodziny do kupowania psów i powinna zostać wręcz podwyższona. W zakresie skutków prawnych konsultacje nie przyniosły istotnych uwag. Projekt sprawdzono pod kątem zgodności z prawem Unii Europejskiej - nie stwierdzono żadnych niezgodności.

Analiza skutków zawarta w opinii eksperckiej Kancelarii Sejmu wskazuje na następujące konkretne efekty przyjęcia tej zmiany:

• Gminy tracą ok. 4 mln zł rocznie - w 2024 roku 354 gminy zebrały łącznie 3 969 tys. zł, co stanowi 0,002% łącznych dochodów własnych wszystkich gmin w Polsce; przeciętna gmina pobierająca tę opłatę straciłaby ok. 11 200 zł rocznie.
• Właściciele psów zyskują - oszczędność to maksymalnie 186,29 zł rocznie (ok. 15,52 zł miesięcznie) na psa, ale tylko dla osób w gminach, które tę opłatę faktycznie pobierają.
• Budżet państwa może zyskać ok. 775 tys. zł - bo pieniądze zaoszczędzone przez właścicieli psów prawdopodobnie zostaną wydane na towary i usługi, generując podatek od towarów i usług (ok. 748 tys. zł) oraz podatek dochodowy od firm (ok. 26,6 tys. zł).
• Gminy obniżą koszty administracyjne - nie będą musiały prowadzić rejestrów właścicieli psów, wyznaczać osób do poboru opłaty ani ściągać zaległości; skali tych oszczędności dokument nie szacuje liczbowo.

To projekt złożony przez posłów (nie przez rząd), a reprezentantem wnioskodawców jest poseł Janusz Kowalski. Opinia ekspercka Kancelarii Sejmu pochodzi z 23 lutego 2026 roku. Liczba gmin pobierających tę opłatę systematycznie maleje - z 428 w 2020 roku do 354 w 2024 roku, co pokazuje rosnącą tendencję do jej znoszenia na poziomie lokalnym jeszcze przed zmianą prawa.

Projekt budzi dwa wyraźne napięcia. Po pierwsze, spór o funkcję dyscyplinującą: jeden z uczestników konsultacji argumentował, że opłata za psa jest ważnym filtrem - zniechęca finansowo nieprzygotowane osoby do nabywania psów, a jej likwidacja zaszkodzi ochronie zwierząt. Zwolennicy likwidacji kontrargumentują, że stawka jest tak niska (maks. 186,29 zł rocznie), że żadnego realnego filtra nie tworzy, a generuje nieproporcjonalnie duże koszty administracyjne. Po drugie, spór o autonomię samorządów: eksperci wskazują, że projekt odbiera gminom konstytucyjne uprawnienie do samodzielnego decydowania o lokalnych opłatach - w praktyce narzucając im odgórne rozwiązanie tam, gdzie dotychczas decydowały same przed swoimi mieszkańcami.