Do druku nr 1859 - opinia UODO

To pismo to oficjalna opinia szefa Urzędu Ochrony Danych Osobowych (UODO) na temat rządowego projektu ustawy zmieniającego kilka ustaw dotyczących działania administracji rządowej. Rząd chce dać ministrowi do spraw cyfryzacji prawo do budowania, utrzymywania i rozwijania wspólnych systemów informatycznych na potrzeby premiera, ministrów, podległych urzędów, a także Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) i Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ). UODO zwraca uwagę, że projekt nie mówi wprost, czym dokładnie ma być to "rozwiązanie informatyczne" i kto odpowiada za ochronę danych osobowych przetwarzanych w takim systemie.

• Minister do spraw cyfryzacji zyskuje prawo tworzyć, utrzymywać i rozwijać wspólny system informatyczny na potrzeby premiera, ministrów, podległych mu urzędów, a także ZUS i NFZ.
• Projekt nie precyzuje, czym konkretnie jest to "rozwiązanie informatyczne" - nie wiadomo, jakie dane mają być w nim przetwarzane ani w jakim celu.
• Szczegóły działania systemu mają być ustalane w odrębnym porozumieniu między ministrem a daną instytucją, a nie wprost w treści ustawy.
• Nie wskazano jasno, kto podejmuje decyzję o uruchomieniu takiego systemu - przepis mówi jedynie, że minister "może" to zrobić.
• Niejasny pozostaje status instytucji utrzymującej system - czy staje się ona współodpowiedzialna za ochronę danych razem z ministrem.

Opinię przygotował i podpisał Mirosław Wróblewski, Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych (UODO), na prośbę Kancelarii Sejmu, w ramach konsultacji rządowego projektu ustawy.

Ten przepis dotyczy pośrednio każdego, kto korzysta z usług ZUS lub NFZ, czyli praktycznie wszystkich pracujących i ubezpieczonych w Polsce - bo to właśnie dane z tych instytucji miałyby trafiać do wspólnego systemu informatycznego budowanego przez ministra cyfryzacji. Jeśli jesteś emerytem, pracownikiem albo pacjentem korzystającym z NFZ, Twoje dane, na przykład o zwolnieniach lekarskich, składkach czy leczeniu, mogą być przetwarzane w systemie, którego zasady działania nie są dokładnie opisane w ustawie, tylko w wewnętrznym porozumieniu między urzędami. Dokument nie podaje żadnych liczb ani szacunków, ilu obywateli to dotknie - UODO skupia się wyłącznie na tym, że brakuje jasnych reguł, a nie na policzeniu skali zjawiska.

Do tego dokumentu dołączona jest opinia Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych (UODO), który zgłosił konkretne zastrzeżenie do jednego z nowych przepisów projektu. UODO ocenia, że przepis pozwalający ministrowi cyfryzacji budować wspólne systemy informatyczne dla ZUS, NFZ i innych urzędów jest sformułowany zbyt ogólnie - nie wskazuje, czym jest "rozwiązanie informatyczne", ani kto ponosi odpowiedzialność za przetwarzane w nim dane osobowe. Zdaniem UODO tak ważne dla praw obywateli szczegóły powinny wynikać wprost z ustawy, a nie z porozumienia między urzędami. W dostępnych materiałach nie ma innych opinii ani stanowisk instytucji dotyczących tego projektu.

Ten dokument to opinia prawna, a nie Ocena Skutków Regulacji (OSR), więc nie zawiera żadnych wyliczeń kosztów ani liczby osób, których to dotyczy. Jeśli przepis wejdzie w życie bez poprawek, minister cyfryzacji będzie mógł uruchamiać wspólne systemy informatyczne dla administracji rządowej, ZUS i NFZ bez dokładnego określenia w ustawie, jakie dane osobowe będą tam przetwarzane i kto za nie odpowiada. UODO ostrzega, że w praktyce może to utrudnić obywatelom ustalenie, do kogo się zwrócić w razie problemu z ochroną swoich danych, oraz osłabić kontrolę nad tym, jak urzędy wymieniają się informacjami o obywatelach.

Opinię UODO wydano 29 października 2025 r., w toku prac sejmowych nad projektem; ustawę już podpisał Prezydent, ale z tego dokumentu nie wynika, czy uwzględniono tę uwagę.

Spór dotyczy tego, czy tak ważne zasady przetwarzania danych osobowych obywateli mogą być ustalane w wewnętrznym porozumieniu między urzędami, czy koniecznie muszą wynikać wprost z ustawy. UODO stoi na stanowisku, że wymaga tego Konstytucja RP, a rząd przygotował przepis, który pozostawia te szczegóły do uzgodnienia poza ustawą. Z dokumentu nie wynika, czy twórcy projektu zgodzili się z tą uwagą.