Do druku nr 2031 - ocena skutków regulacji

To poselski projekt zmiany ustawy o emeryturach i rentach, który ma naprawić lukę dotyczącą górników pracujących pod ziemią. Dziś, gdy górnik odda honorowo krew, dostaje płatny dzień wolny od pracy - ale ten dzień nie liczy się do 25-letniego stażu pracy pod ziemią, od którego zależy prawo do wcześniejszej emerytury górniczej. Projekt, złożony przez posłankę Katarzynę Ueberhan, zmienia to tak, aby dni zwolnienia z tytułu honorowego krwiodawstwa (jeśli bezpośrednio poprzedzają dzień faktycznej pracy pod ziemią) wliczały się do tego stażu.

• Dziś: dzień wolny za oddanie krwi jest płatny, ale nie liczy się do stażu pracy górniczej uprawniającego do wcześniejszej emerytury.
• Po zmianie: taki dzień wolny zostanie doliczony do stażu pracy pod ziemią, jeśli bezpośrednio poprzedzał dzień, w którym górnik faktycznie pracował pod ziemią w pełnym wymiarze czasu.
• Dotyczy to zwolnień przysługujących na podstawie przepisów o publicznej służbie krwi - czyli dnia oddania krwi oraz dnia następnego, a także dnia badania lekarskiego dawcy.
• Ustawa ma wejść w życie dzień po ogłoszeniu, choć analiza sejmowa (Ocena Skutków Regulacji, OSR) wskazuje, że na dostosowanie systemów informatycznych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) potrzeba raczej 9-12 miesięcy.

Projekt to inicjatywa poselska - złożyła go grupa posłów, a przedstawicielką wnioskodawców jest posłanka Katarzyna Ueberhan. Autorzy uzasadniają zmianę jako "porządkującą" i chcą docenić honorowe krwiodawstwo wśród górników bez zmiany ogólnych zasad przyznawania emerytur górniczych.

Zmiana dotyczy bardzo wąskiej grupy ludzi. Jeśli pracujesz pod ziemią w kopalni na stałe i w pełnym wymiarze czasu pracy oraz jesteś honorowym dawcą krwi - to dla ciebie każdy dzień wolny za oddanie krwi zacznie się liczyć do stażu decydującego o wcześniejszej emeryturze górniczej. W skrajnym przypadku, jeśli oddajesz krew maksymalną dozwoloną liczbę razy (6 razy w roku dla mężczyzn), w ciągu 25 lat pracy możesz w ten sposób zebrać nawet około 300 dodatkowych dni zaliczonych do stażu - to blisko rok pracy górniczej "za darmo". Jeśli pracujesz pod ziemią, ale nie oddajesz krwi - zmiana cię nie dotyczy. Jeśli nie pracujesz w górnictwie - ta ustawa nie ma na ciebie żadnego wpływu, choć konsultacje społeczne pokazały, że część osób postrzega ją jako kolejny przywilej dla wąskiej grupy zawodowej, niesprawiedliwy wobec innych pracowników wykonujących ciężką pracę.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) wydał negatywną opinię do projektu, argumentując, że okresy pracy górniczej powinny być liczone dosłownie - czyli zaliczanie do stażu dni, w których pracownik faktycznie nie pracuje pod ziemią, jest sprzeczne z ideą tego szczególnego świadczenia i może niepotrzebnie rozszerzać wyjątki od zasady. ZUS zwrócił też uwagę, że zmiana może zwiększyć wydatki Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, bo część górników wcześniej spełni warunek stażowy i szybciej przejdzie na emeryturę. Analiza sejmowa (Biuro Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji, BEOS) przypomina też, że identyczne żądanie zgłoszono wcześniej w formie petycji obywatelskiej, którą sejmowa Komisja do Spraw Petycji odrzuciła - powołując się na orzecznictwo sądowe podkreślające restrykcyjny, wyjątkowy charakter emerytury górniczej. W konsultacjach społecznych wzięło udział 22 osoby, a ich opinie były wyraźnie podzielone - od zarzutów o nadmierne uprzywilejowanie górników po pochwały dla docenienia honorowego krwiodawstwa.

Do druku dołączono pełną Ocenę Skutków Regulacji (OSR), więc skutki można ocenić dość dokładnie. Skala: w podziemnych zakładach górniczych w Polsce pracuje obecnie około 75 tysięcy osób, a wnioskodawcy szacują, że honorowymi dawcami krwi jest wśród nich od 1500 do 3000 osób, czyli 2-4% tej grupy. To bardzo wąski krąg beneficjentów. Skutki finansowe: wnioskodawcy twierdzą, że projekt jest neutralny dla budżetu państwa, bo wynagrodzenie za dni wolne na krwiodawstwo jest już dziś wypłacane - zmienia się tylko to, czy dzień liczy się do stażu. Analiza BEOS zasadniczo się z tym zgadza, ale zaznacza, że dokładne wyliczenie kosztów nie jest możliwe bez danych o tym, ile dni faktycznie wykorzystują górnicy-krwiodawcy. Skutki gospodarcze: mogą pojawić się problemy organizacyjne w kopalniach, jeśli wielu pracowników zdecyduje się oddać krew w tym samym czasie (można to robić nawet co dwa tygodnie). Skutki społeczne: z jednej strony to gest wobec ludzi, którzy oddają krew, z drugiej - istnieje ryzyko, że pracownicy zaczną traktować krwiodawstwo instrumentalnie, czyli głównie jako sposób na dodatkowe dni wolne liczone do emerytury, a nie z pobudek altruistycznych. Dokument zaznacza też, że zatrudnienie w polskim górnictwie od trzech dekad systematycznie spada - z ponad 400 tysięcy osób na początku lat 90. do niecałych 74 tysięcy obecnie - co ogranicza skalę problemu w przyszłości.

To poselski projekt zmiany ustawy, obecnie na etapie oceny skutków regulacji sporządzonej przez Biuro Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji Kancelarii Sejmu (12 stycznia 2026 r.). Temat był już wcześniej przedmiotem petycji obywatelskiej, którą sejmowa komisja odrzuciła.

Spór dotyczy tego, czy to sprawiedliwe rozszerzenie przywilejów emerytalnych, czy niepotrzebne uprzywilejowanie wąskiej grupy. Zwolennicy (część uczestników konsultacji społecznych) uważają, że zmiana doceni honorowe krwiodawstwo i zlikwiduje nierówne traktowanie górników-dawców krwi względem innych pracowników. Przeciwnicy - w tym Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) w swojej opinii - wskazują, że emerytura górnicza to już wyjątkowy przywilej wymagający dosłownego liczenia stażu, a jego dalsze rozszerzanie może być odbierane jako niesprawiedliwe wobec innych grup zawodowych wykonujących ciężką pracę bez podobnych ulg. Pojawia się też obawa, że przepis zachęci do oddawania krwi nie z altruizmu, lecz dla dni wolnych liczonych do emerytury.