Do druku nr 2172 - opinia ZPP

To opinia Związku Przedsiębiorców i Pracodawców (ZPP) - organizacji reprezentującej firmy - na temat rządowego projektu ustawy, który kończy działanie specjalnych, uproszczonych zasad pomocy dla uchodźców z Ukrainy, wprowadzonych po wybuchu wojny w 2022 roku. Projekt ma zastąpić dotychczasowy, awaryjny system pobytu i zatrudnienia obywateli Ukrainy rozwiązaniami wpisanymi na stałe do polskiego prawa. ZPP ocenia proponowane przepisy, chwali część poprawek wprowadzonych na etapie rządowym i wskazuje, co jeszcze - ich zdaniem - trzeba zmienić, zanim ustawa wejdzie w życie.

• Dziś pracodawca może zatrudnić obywatela Ukrainy na podstawie prostego zgłoszenia w urzędzie pracy (tzw. powiadomienia o powierzeniu pracy). Po zmianie projekt zmierza do wygaszenia tego uproszczonego trybu na rzecz zwykłych zezwoleń na pracę, wymagających nowego dokumentu przy każdej zmianie warunków zatrudnienia.
• Na etapie prac rządowych dodano trzyletni okres przejściowy dla obywateli Ukrainy bez statusu ochrony czasowej - przez ten czas będą mogli nadal pracować na dotychczasowych zgłoszeniach.
• Zgłoszenia o powierzeniu pracy złożone przed wejściem ustawy w życie mają pozostać ważne - pracownicy nie tracą automatycznie prawa do pracy w dniu zmiany przepisów.
• Osoby, które dostały numer PESEL ze statusem UKR wyłącznie na podstawie własnego oświadczenia (bez okazania paszportu), będą musiały do 31 sierpnia 2026 roku potwierdzić tożsamość paszportem w urzędzie gminy - mimo że ochrona czasowa ma obowiązywać do 4 marca 2027 roku.
• Przejście na zwykłe zezwolenia na pracę oznacza, według wyliczeń ZPP, czterokrotny wzrost opłat administracyjnych za legalizację zatrudnienia.

Opinię przygotował Związek Przedsiębiorców i Pracodawców (ZPP), reprezentowany przez Aleksandrę Wróbel, w odpowiedzi na wezwanie Kancelarii Sejmu do konsultacji projektu przed pierwszym czytaniem w Sejmie.

Jeśli jesteś pracodawcą zatrudniającym obywatela Ukrainy na podstawie dzisiejszego uproszczonego zgłoszenia - po zmianie każda modyfikacja warunków pracy (inne stanowisko, inna pensja, inne miejsce pracy) będzie wymagać przejścia przez pełną procedurę o zezwolenie, czyli więcej czasu, papierów i wyższych opłat. Jeśli jesteś obywatelem Ukrainy z numerem PESEL ze statusem UKR nadanym tylko na podstawie własnego oświadczenia - musisz do końca sierpnia 2026 roku osobiście stawić się w urzędzie gminy z paszportem, inaczej ryzykujesz utratę udokumentowanej podstawy legalnego pobytu i pracy, mimo że sama ochrona czasowa formalnie jeszcze trwa. Jeśli pracujesz w firmie o niskich marżach (np. w gastronomii, budownictwie, usługach) - wyższe koszty legalizacji zatrudnienia mogą przełożyć się na mniej ofert pracy „na papierze” dla cudzoziemców.

Do druku dołączono jedną opinię zewnętrzną - Związku Przedsiębiorców i Pracodawców (ZPP). Organizacja krytykuje bardzo szybkie tempo prac (pierwsze czytanie zaplanowano zaledwie dwa dni po przyjęciu projektu przez rząd) jako uniemożliwiające rzetelną debatę. Jednocześnie ZPP pozytywnie ocenia dwie poprawki wprowadzone już na etapie rządowym - trzyletni okres przejściowy dla osób bez statusu ochrony czasowej oraz gwarancję ciągłości ważności dotychczasowych zgłoszeń o powierzeniu pracy - i apeluje o ich utrzymanie w toku dalszych prac. ZPP krytycznie ocenia natomiast likwidację uproszczonych zgłoszeń na rzecz zezwoleń, obowiązek potwierdzania tożsamości paszportem do końca sierpnia 2026 roku oraz wzrost opłat administracyjnych, ostrzegając przed ryzykiem wzrostu zatrudnienia „na czarno”. Do dokumentu nie dołączono innych opinii instytucjonalnych (np. Prokuratora Generalnego, rządu czy Sądu Najwyższego).

Ten konkretny dokument to opinia organizacji społecznej, a nie oficjalna Ocena Skutków Regulacji (OSR) - nie zawiera więc urzędowych szacunków kosztów całej ustawy. ZPP przywołuje za to dane kontrolne Państwowej Inspekcji Pracy (PIP): w 2023 roku inspektorzy przeprowadzili 9138 kontroli legalności zatrudnienia cudzoziemców, obejmując nimi 39403 osoby, w tym 29610 obywateli Ukrainy - u 4747 z nich (16 proc. skontrolowanych Ukraińców) stwierdzono nielegalne zatrudnienie mimo obowiązywania uproszczonych procedur. ZPP ostrzega, że dalsze usztywnienie przepisów - przy skali zatrudnienia Ukraińców przekraczającej 700 tysięcy osób - może pogłębić to zjawisko, uderzając zarówno w pracowników, jak i we wpływy budżetu państwa z podatków i składek.

Rząd przyjął projekt 20 stycznia 2026 roku, a pierwsze czytanie w Sejmie zaplanowano już na 22 stycznia - ZPP uznała to tempo za sprzeczne z zasadami rzetelnej pracy parlamentu. Ostatecznie ustawę podpisał już Prezydent.

Sporna jest przede wszystkim szybkość procedowania - rząd chciał przegłosować projekt w ciągu kilku dni od jego przyjęcia, podczas gdy ZPP i część organizacji pozarządowych domagały się dłuższego czasu na analizę skutków dla rynku pracy. Drugi spór dotyczy samego kierunku zmian: rząd dąży do zastąpienia uproszczonych zgłoszeń o pracy pełnymi zezwoleniami, argumentując to porządkowaniem systemu, podczas gdy pracodawcy ostrzegają, że sztywniejsze i droższe procedury mogą wypchnąć część zatrudnienia obywateli Ukrainy do szarej strefy.