Do druku nr 2178 - opinia KSNiO NSZZ Solidarność

Rząd przygotował projekt zmian w przepisach oświatowych, który dotyczy pieniędzy na podręczniki szkolne. Projekt podnosi opłatę, jaką wydawcy płacą za dopuszczenie podręcznika do użytku w szkołach, ustala z góry - aż do 2035 roku - ile pieniędzy budżet państwa przeznaczy na dotacje do podręczników, oraz daje rządowi nowe, szczególne prawo do samodzielnego ustalania maksymalnych kwot tych dotacji. Ten konkretny dokument to nie sam projekt, lecz krytyczna opinia Krajowego Sekretariatu Nauki i Oświaty NSZZ „Solidarność”, związkowej organizacji nauczycielskiej, która ocenia projekt negatywnie.

• Rośnie opłata za dopuszczenie podręcznika do użytku szkolnego - nowy przedział wynosi od 2800 zł do 14 000 zł za jeden tytuł (dotychczasowej wysokości opłaty opinia nie podaje).
• Powstaje wieloletni limit wydatków budżetu państwa na dotacje do podręczników i materiałów edukacyjnych, ustalony z góry aż do 2035 roku.
• Limit ten nie jest powiązany z żadnym wskaźnikiem waloryzacji - nie uwzględnia inflacji, wzrostu cen materiałów ani zmian liczby uczniów.
• Rada Ministrów zyskuje nowe, szczególne uprawnienie do samodzielnego ustalania maksymalnych kwot dotacji, z pominięciem części dotychczasowego mechanizmu ustawowego.

Zmiany najsilniej odczują wydawnictwa podręczników i autorzy podręczników, ale pośrednio dotkną też nauczycieli, dyrektorów szkół i - w dłuższej perspektywie - uczniów oraz ich rodziców.

Jeśli jesteś małym lub średnim wydawnictwem albo niezależnym autorem podręcznika: opłata sięgająca nawet 14 000 zł za zatwierdzenie jednego tytułu może sprawić, że zrezygnujesz ze zgłaszania książki do dopuszczenia - zwłaszcza podręcznika specjalistycznego lub niszowego, na którym trudniej zarobić. W efekcie na rynku mogą zostać głównie duże wydawnictwa komercyjne, a wybór podręczników dostępnych dla szkół się zawęzi.

Jeśli jesteś nauczycielem lub dyrektorem szkoły wybierającym podręczniki dla swoich uczniów: mniejsza liczba tytułów na rynku oznacza mniejszy wybór i mniejszą konkurencję cenową między wydawcami.

Jeśli jesteś rodzicem lub uczniem: opinia związkowa ostrzega, że brak mechanizmu podnoszącego z czasem kwotę dotacji na podręczniki (bez uwzględnienia inflacji i liczby uczniów) może w kolejnych latach oznaczać mniej pieniędzy na materiały edukacyjne niż realnie potrzeba.

Do druku dołączono opinię Krajowego Sekretariatu Nauki i Oświaty NSZZ „Solidarność” (KSNiO), która oceniła projekt negatywnie. Związek uznaje, że projekt ma głównie charakter fiskalny i techniczny, a w zbyt małym stopniu bierze pod uwagę skutki dla szkół, dostępności materiałów dydaktycznych i stabilności rynku wydawnictw edukacyjnych. Sam kierunek podniesienia opłaty za dopuszczenie podręcznika KSNiO uznaje za „kierunkowo uzasadniony” - bo sprawdzanie jakości podręczników kosztuje - ale ostrzega, że kwota do 14 000 zł może wypchnąć z rynku małych wydawców i autorów. Związek krytykuje też brak mechanizmu podnoszącego z czasem limity wydatków budżetowych oraz nowe uprawnienie rządu do samodzielnego ustalania kwot dotacji, uznając je za osłabiające przewidywalność finansowania szkół. KSNiO domaga się pogłębionych konsultacji społecznych przed dalszymi pracami nad projektem. Do dokumentu nie dołączono innych opinii ani stanowisk instytucji.

Ten dokument nie zawiera Oceny Skutków Regulacji (OSR) - to opinia związkowa, a nie rządowa analiza kosztów, więc nie podaje konkretnych kwot ani liczby podmiotów, których zmiana dotknie. Na podstawie treści opinii można jednak opisać skutki jakościowo.

Dla wydawnictw podręczników: wyższa opłata za dopuszczenie podręcznika oznacza wyższy koszt wejścia na rynek - zwłaszcza dla mniejszych firm i autorów specjalistycznych materiałów, co może zmniejszyć liczbę dostępnych tytułów.

Dla budżetu państwa i szkół: ustalenie limitu wydatków na dotacje do podręczników z góry aż do 2035 roku, bez mechanizmu podnoszącego go wraz z inflacją, oznacza ryzyko, że w kolejnych latach pieniędzy na dotacje zabraknie, a napięcia finansowe przeniosą się na organy prowadzące szkoły.

Dla rządu: nowe uprawnienie do samodzielnego ustalania maksymalnych kwot dotacji oznacza większą swobodę decyzyjną, ale kosztem mniejszej przewidywalności finansowania dla szkół i wydawców.

Spór dotyczy tego, jak wysoko można podnieść próg wejścia na rynek podręczników bez szkody dla jego różnorodności. Sama KSNiO przyznaje, że wyższa opłata za dopuszczenie podręcznika ma logiczne uzasadnienie - sprawdzanie jakości książek kosztuje, a projekt ma zapewne poprawić jakość i wiarygodność dopuszczanych materiałów. Jednocześnie związek ostrzega, że kwota do 14 000 zł może okazać się barierą nie do przejścia dla małych wydawnictw i niezależnych autorów, co skoncentrowałoby rynek w rękach kilku dużych firm. Drugi punkt sporu to nowe uprawnienie rządu do samodzielnego ustalania maksymalnych kwot dotacji na podręczniki - KSNiO widzi w tym zagrożenie dla przewidywalności finansowania szkół, podczas gdy projekt zakłada, że taki mechanizm ma dawać rządowi elastyczność w zarządzaniu budżetem. W dokumencie nie znalazło się stanowisko strony rządowej odnoszące się wprost do tych zarzutów.