Poselski projekt ustawy o zmianie ustawy o lasach oraz ustawy o ochronie przyrody.

Projekt zmienia zasady odpowiedzialności za wypadki w państwowych lasach i parkach narodowych, gdy ich przyczyną jest siła natury - powalone drzewo, złamana gałąź podczas wichury czy inne zjawisko przyrodnicze. Dziś sądy często zasądzają odszkodowania od zarządców lasów nawet wtedy, gdy wypadek był efektem zdarzeń całkowicie losowych, co prowadzi do presji na usuwanie starych i martwych drzew cennych dla ekosystemu. Nowe przepisy wyraźnie zwalniają Lasy Państwowe i dyrektorów parków narodowych z tej odpowiedzialności - pod warunkiem, że ustawią tablice informacyjne z ostrzeżeniami o ryzykach. W zamian każda osoba wchodząca do lasu zyska prawny obowiązek zachowania ostrożności i stosowania się do oznakowań.

• Zarządca lasu nie odpowiada finansowo za szkody wywołane siłami natury (upadek drzewa, złamana gałąź, wichura) - dotąd sądy go za to często obarczały; po zmianie nie będzie to możliwe, jeśli las był prawidłowo oznakowany.
• Obowiązkowe tablice informacyjne przy wjazdach do lasu, parkingach i campingach - z zasadami korzystania, ostrzeżeniami o ryzyku upadku drzew i numerami alarmowymi.
• Nowy prawny obowiązek dla każdego odwiedzającego: zapoznanie się z zasadami, stosowanie się do znaków, dostosowanie zachowania do warunków i własnych możliwości, a w razie wypadku - natychmiastowe powiadomienie służb ratowniczych.
• Parki narodowe nie odpowiadają za wypadki poza oficjalnie udostępnionymi szlakami ani za zdarzenia wywołane siłami natury - jeśli dyrektor dopełnił obowiązku poinformowania odwiedzających.
• Nowe przepisy wchodzą w życie 3 miesiące po ogłoszeniu - czas na przygotowanie oznakowań przez zarządców.

Projekt złożyli posłowie; wnioskodawczynią jest Daria Gosek-Popiołek. Motywacją jest usunięcie niepewności prawnej, która przez lata generowała kosztowne spory sądowe i odszkodowania dla Lasów Państwowych i parków narodowych za zdarzenia losowe.

Zmiana dotyczy dosłownie każdego, kto chodzi do lasu - na spacer, grzybobranie, rowerem czy na bieganie. Po wejściu w życie nowych przepisów ciężar odpowiedzialności za bezpieczeństwo wyraźnie przesuwa się z Lasów Państwowych na osobę odwiedzającą.

Jeśli jesteś turystą lub grzybiarzem i podczas spaceru złamie się konar nad twoją głową - o ile przy wejściu do lasu stała tablica z ostrzeżeniem o ryzyku upadku drzew - dochodzenie odszkodowania od Lasów Państwowych stanie się bardzo trudne. Dziś sądy takie odszkodowania przyznawały; po zmianie droga do nich będzie zamknięta.

Jeśli wejdziesz do parku narodowego na nieoznakowaną, nieudostępnioną ścieżkę i coś ci się przytrafi - park też nie będzie finansowo odpowiadał. Nie zmienia to swobodnego i bezpłatnego dostępu do lasów, ale nakłada na każdego odwiedzającego jasny obowiązek: wchodzisz do lasu - odpowiadasz za swoją ostrożność.

Dla przyrody zmiana może być korzystna: mniejsza presja na usuwanie martwego drewna i starych drzew cennych dla ekosystemu oznacza bogatsze lasy i szlaki.

Projekt nie był poddany konsultacjom społecznym. Jego jedyną podstawą ekspercką jest opinia Państwowej Rady Ochrony Przyrody (PROP) z lipca 2024 roku, której komisja ds. prawa ochrony przyrody wskazała na pilną potrzebę uregulowania zasad odpowiedzialności za wypadki w lasach i parkach narodowych. Rada podkreśliła, że obecna linia orzecznicza - obarczająca zarządców odpowiedzialnością za zdarzenia losowe - prowadzi do masowej wycinki drzew starych i martwych, cennych dla różnorodności biologicznej. Projekt uwzględnia główne postulaty PROP. Żadne inne instytucje - Biuro Analiz Sejmowych, Sąd Najwyższy ani Prokurator Generalny - nie złożyły opinii do tego projektu.

Zgodnie z danymi zawartymi w dokumencie, w latach 2019-2024 Lasy Państwowe wypłaciły blisko 6 milionów złotych odszkodowań za wypadki spowodowane upadającymi drzewami. Po zmianie przepisów koszty te powinny stopniowo maleć - wypadki wywołane siłami natury przy prawidłowym oznakowaniu nie będą już podstawą do skutecznego roszczenia o odszkodowanie.

Jedynym nowym wydatkiem dla Lasów Państwowych i parków narodowych będzie przygotowanie i utrzymanie tablic informacyjnych. Dokument ocenia ten koszt jako niewielki w porównaniu z dotychczasowymi wydatkami na obsługę sporów sądowych i wypłatę odszkodowań. Budżet państwa ani budżety gmin nie poniosą żadnych nowych obciążeń - wydatki pokryją Lasy Państwowe i parki ze środków własnych.

Dla środowiska naturalnego efekt może być pozytywny: mniejsza presja na usuwanie martwego drewna i starych drzew sprzyja różnorodności biologicznej i jest zgodna z wymogami prawa unijnego dotyczącego ochrony siedlisk i gatunków.

Projekt złożyli posłowie w Sejmie X kadencji i jest na wczesnym etapie prac parlamentarnych. Wcześniej nie istniały przepisy wprost regulujące tę kwestię - sądy opierały się na ogólnych przepisach o odpowiedzialności za stan lasu, co prowadziło do niekorzystnej dla zarządców linii orzeczniczej utrwalonej przez lata.

Projekt może budzić dyskusję, ponieważ wyraźnie przenosi ciężar odpowiedzialności za bezpieczeństwo z Lasów Państwowych na osoby odwiedzające las. Zwolennicy zmiany podkreślają, że obecny stan prawny zmuszał do masowej wycinki cennych ekologicznie drzew i generował wieloletnie procesy sądowe - w tym sprawy karne - przy zdarzeniach całkowicie losowych. Sceptycy mogą jednak pytać, czy przeciętny odwiedzający - rodzina z dziećmi, starsza osoba, turysta z zagranicy - jest w stanie realnie ocenić naturalne ryzyko w lesie nawet po przeczytaniu tablicy. Projekt nie był konsultowany publicznie, co może wzbudzać zastrzeżenia co do tego, czy głos zwykłych użytkowników lasów został uwzględniony.