Do druku nr 2208 - opinia SN

Ten dokument to krytyczna opinia Sądu Najwyższego o projekcie zmiany Kodeksu karnego, który wprowadza nowe przestępstwo - tak zwany patostreaming, czyli pokazywanie w internecie nagrań przedstawiających prawdziwe albo udawane przestępstwa, na przykład przemoc czy znęcanie się nad zwierzętami. Projekt złożyła grupa posłów pod koniec stycznia 2026 roku. Sąd Najwyższy nie kwestionuje potrzeby walki z patostreamingiem, ale ocenia, że projekt w obecnym kształcie jest napisany niedbale, budzi wątpliwości co do zgodności z konstytucją i wymaga jeszcze sporo pracy, zanim trafi do dalszego etapu prac w Sejmie.

• Powstaje nowe przestępstwo w Kodeksie karnym: kto w internecie publicznie pokaże nagranie (obraz lub dźwięk) przedstawiające popełnienie poważnego przestępstwa - na przykład zabójstwa, pobicia, gwałtu czy porwania - może trafić do więzienia na od 3 miesięcy do 5 lat.
• Tak samo karane ma być pokazywanie nagrań ze znęcaniem się nad zwierzętami lub ich zabijaniem - ale, jak zauważa Sąd Najwyższy, przepis pomija znęcanie się nad zwierzętami takimi jak ośmiornice, bo te nie są dziś prawnie chronione jako zwierzęta.
• Karane ma być też pokazywanie nagrań, w których kogoś poniża się przez naruszenie nietykalności cielesnej, na przykład popychanie czy uderzenie połączone z upokorzeniem.
• Ta sama kara miałaby grozić za pokazywanie nagrań przestępstw hazardowych, na przykład z nielegalnymi automatami do gry - Sąd Najwyższy ocenia ten fragment jako sformułowany zbyt szeroko i niejasno.
• Przewidziano wyjątek: nie będzie kary, jeśli nagranie powstało w ramach działalności artystycznej, edukacyjnej, kolekcjonerskiej lub naukowej - wyjątkiem nie objęto jednak na przykład nagrań sportowych.

Projekt złożyła grupa posłów (projekt poselski), a nie rząd. Wpłynął do Sejmu 29 stycznia 2026 roku. To już druga w krótkim czasie próba wprowadzenia takiego przepisu - podobny projekt zgłoszono już w lipcu 2025 roku i do dziś nie zakończono nad nim prac.

Zmiana najbardziej dotknie osoby tworzące treści w internecie - youtuberów, streamerów i twórców na platformach wideo - bo to ich działalność może zostać uznana za patostreaming. Jeśli prowadzisz kanał i pokażesz na nim nagranie prawdziwej przemocy albo znęcania się nad zwierzęciem, ryzykujesz odpowiedzialność karną, nawet jeśli sam nie jesteś sprawcą przestępstwa, a tylko je rozpowszechniasz. Rodzice dzieci korzystających z internetu mogą liczyć na to, że tego typu patologiczne treści będą rzadziej się pojawiać, bo groźba kary ma zniechęcać do ich publikowania. Jeśli jesteś ofiarą przestępstwa, które ktoś nagrał i udostępnił bez twojej zgody, przepis daje dodatkowe narzędzie prawne przeciwko osobie rozpowszechniającej takie nagranie - niezależnie od odpowiedzialności samego sprawcy przestępstwa.

Do druku dołączono opinię Sądu Najwyższego i jest ona krytyczna. Sąd Najwyższy uważa, że projekt wymaga dalszych prac ustawodawczych. Zarzuca autorom, że nie sprawdzili, czy podobnego efektu nie da się osiągnąć już obowiązującymi przepisami - na przykład dotyczącymi znieważenia, nękania czy naruszenia nietykalności cielesnej - ani przepisami spoza Kodeksu karnego, w tym tymi chroniącymi małoletnich przed szkodliwymi treściami w internecie. Sąd Najwyższy wskazuje też, że uzasadnienie projektu nie zawiera żadnych danych statystycznych ani dowodów na to, że dotychczasowe prawo jest niewystarczające, a proponowana kara może naruszać konstytucyjną zasadę proporcjonalności kar oraz zasadę jasności przepisu karnego, bo część zapisów jest sformułowana niejednoznacznie.

Dokument nie zawiera odrębnej Oceny Skutków Regulacji (OSR) z konkretnymi liczbami - Sąd Najwyższy wprost krytykuje to, że uzasadnienie projektu nie podaje żadnych danych statystycznych ani szacunków skali zjawiska patostreamingu, które potwierdzałyby potrzebę aż tak surowej kary. W praktyce oznacza to, że twórcy internetowi zyskają nowy, dodatkowy powód do odpowiedzialności karnej za publikowanie określonych nagrań, sądy będą musiały rozstrzygać sprawy na podstawie niejasno sformułowanego przepisu, a organy ścigania - prowadzić nowe postępowania. Sąd Najwyższy ostrzega, że w obecnym kształcie przepis może zostać zakwestionowany jako niezgodny z konstytucyjną zasadą proporcjonalności kar.

To opinia przygotowana na wczesnym etapie prac nad projektem, zanim trafił on do szczegółowego rozpatrzenia przez komisję sejmową. Podobny przepis czeka już od lipca 2025 roku w innym, wciąż nierozpatrzonym projekcie poselskim.

Autorzy projektu przekonują, że sama groźba surowej kary zniechęci do tworzenia i rozpowszechniania patologicznych nagrań oraz wyśle jasny sygnał, że państwo nie akceptuje takich treści w internecie. Sąd Najwyższy odpowiada, że taki argument to za mało, by uzasadnić nowy przepis karny - brakuje dowodów, że łagodniejsze środki, na przykład kary administracyjne czy już istniejące przepisy, są niewystarczające, a sam przepis jest napisany na tyle nieprecyzyjnie, że może budzić wątpliwości co do zgodności z konstytucją.