Związki partnerskie: projekt przetrwał w Sejmie

Rząd przygotował ustawę, która pierwszy raz w polskim prawie wprowadza formalny status dla par żyjących razem bez ślubu - w tym par jednopłciowych, które w Polsce nie mogą się pobrać. Nowa umowa o wspólnym pożyciu ma dać takim parom prawa, które dziś mają tylko małżonkowie: prawo do odwiedzin w szpitalu, dziedziczenia, zasiłku opiekuńczego czy pochówku bliskiej osoby. To głosowanie dotyczyło wniosku o odrzucenie tego projektu już na starcie, w pierwszym czytaniu - wniosek przepadł, więc prace nad ustawą ruszyły dalej.

• Powstaje nowa umowa o wspólnym pożyciu zawierana u notariusza - dziś jedyną formalną drogą sformalizowania związku jest małżeństwo, dostępne tylko dla par różnej płci.
• Strony umowy zyskują status „osoby najbliższej w związku” - dziś to prawo mają wyłącznie małżonkowie i najbliżsi krewni, m.in. przy odwiedzinach w szpitalu, informacji medycznej czy prawie do pochówku.
• Zmieniają się zasady dziedziczenia ustawowego i podatku od spadków i darowizn - dziś partner nieformalny dziedziczy na gorszych zasadach niż małżonek, po zmianie ma być traktowany podobnie.
• Przy okazji poprawianych jest aż 238 innych ustaw (m.in. Kodeks cywilny, Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Kodeks pracy, przepisy o pobycie cudzoziemców), żeby wszędzie tam, gdzie dziś jest mowa o „małżonku”, uwzględnić też stronę umowy o wspólnym pożyciu.
• Zawarcie umowy nie zmienia stanu cywilnego, ale - podobnie jak małżeństwo - będzie przeszkodą do zawarcia małżeństwa z kimś innym.

Jeśli żyjesz z partnerem lub partnerką bez ślubu - a zwłaszcza jeśli jesteście parą jednopłciową, która w Polsce ślubu wziąć nie może - ta ustawa ma dać wam narzędzie, którego dziś nie ma: możliwość formalnego potwierdzenia związku u notariusza i uzyskania praw zbliżonych do małżeńskich, np. przy wizytach w szpitalu, dziedziczeniu czy opiece nad chorym partnerem. Rząd wskazuje, że projekt odpowiada na wyroki Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, które uznały, że Polska łamie prawa par jednopłciowych, nie dając im żadnej możliwości prawnego uznania związku. Dokument nie podaje, ile osób może z tego skorzystać, ale w konsultacjach publicznych do projektu wpłynęło prawie 5800 uwag, w zdecydowanej większości popierających zmianę.

Wynik: 202 głosy za odrzuceniem projektu, 232 przeciw, 2 wstrzymujące się - wniosek o odrzucenie przepadł. Za odrzuceniem głosowały głównie PiS (176 za) i Konfederacja (14 za) oraz mniejsza Konfederacja KP (3 za); przeciw odrzuceniu, czyli za kontynuowaniem prac, opowiedziały się KO (152 przeciw), Lewica (21), Centrum (14), Polska2050 (12) i Razem (4). PSL-TD było podzielone: 27 posłów było przeciw odrzuceniu, ale 2 zagłosowało za odrzuceniem projektu.

Skoro wniosek o odrzucenie upadł, projekt trafił do dalszych prac w komisjach - i tam faktycznie posunął się do przodu: ustawę ostatecznie uchwalono w trzecim czytaniu 29 maja 2026 r., a 26 czerwca 2026 r. trafiła do podpisu Prezydenta. Zgodnie z projektem nowe przepisy mają wejść w życie 1 stycznia 2027 r. Do tej części dokumentu nie dołączono osobnej Oceny Skutków Regulacji z konkretnymi kwotami, ale jakościowo: pary nieformalne - w tym pary jednopłciowe - zyskają nowe uprawnienia (dziedziczenie, opieka zdrowotna, pomoc społeczna, prawo pobytu dla cudzoziemców), a urzędy stanu cywilnego, sądy i notariusze będą musieli wdrożyć nową procedurę zawierania i rejestrowania umowy o wspólnym pożyciu.

To jeden z najbardziej spornych tematów w Sejmie. Zwolennicy (KO, Lewica, Polska2050, Centrum, większość PSL-TD) argumentują, że Polska jest zobowiązana wyrokami Europejskiego Trybunału Praw Człowieka do uznania związków osób tej samej płci, a sam projekt określają jako „niezbędne minimum” - w konsultacjach publicznych nawet zwolennicy wskazywali, że jest zbyt wąski, bo np. nie daje parom prawa do wspólnej adopcji dziecka partnera. Przeciwnicy (PiS, Konfederacja) głosowali za odrzuceniem projektu już na starcie, traktując go jako furtkę do małżeństw jednopłciowych i adopcji, sprzeczną z tradycyjnym modelem rodziny.

Najciekawszy jest rozłam w PSL-TD: 27 posłów klubu głosowało przeciw odrzuceniu projektu, czyli za kontynuowaniem prac, ale 2 posłów zagłosowało za jego odrzuceniem - pojedyncze odstępstwo od większościowej linii klubu. Poza tym głosowanie przebiegło wzdłuż przewidywalnej osi: prawica (PiS, Konfederacja, Konfederacja KP) chciała odrzucić projekt, reszta klubów (KO, Lewica, Polska2050, Centrum, Razem) głosowała przeciw odrzuceniu.