Do druku nr 1613 - opinia SN

Posłowie chcą wpisać do Kodeksu karnego nowe przestępstwo - rozpowszechnianie tzw. patostreamów, czyli nagrań pokazujących poniżanie, upokarzanie lub przemoc wobec drugiego człowieka, publikowanych w internecie dla oglądalności. Projekt trafił do Sejmu w lipcu 2025 roku, przeszedł już całą drogę ustawodawczą i obecnie czeka na podpis Prezydenta. Do projektu krytyczne uwagi zgłosił Sąd Najwyższy, którego opinię omawia ten dokument.

• Powstaje nowe przestępstwo w Kodeksie karnym - rozpowszechnianie nagrań pokazujących poniżenie lub upokorzenie drugiej osoby (np. patostreamy) ma być karane pozbawieniem wolności od 3 miesięcy do 5 lat.
• Ten sam surowy wymiar kary ma grozić także za rozpowszechnianie nagrań zainscenizowanych, czyli takich, które tylko udają prawdziwą przemoc, ale są przedstawiane jako autentyczne.
• Dziś nie ma osobnego przepisu karzącego za samo udostępnianie takich nagrań - ściga się głównie sprawcę czynu pokazanego na filmie, a nie zawsze tego, kto go rozpowszechnia.
• Po zmianie odpowiadać karnie mógłby także ktoś, kto np. udostępnia cudzy patostream w internecie, nawet jeśli sam nie brał udziału w przemocy.
• Nowe przestępstwo miałoby być ścigane z urzędu, a nie na wniosek pokrzywdzonego, co odbiera ofierze wpływ na to, czy sprawa w ogóle trafi do sądu.

Projekt zgłosiła grupa posłów - to projekt poselski z 25 lipca 2025 roku. Uzasadnienie wskazuje na potrzebę reakcji na zjawisko patostreamingu, choć - jak zauważa Sąd Najwyższy - bez pełnego wykazania, że obecne przepisy nie wystarczają.

Zmiana uderza przede wszystkim w twórców internetowych i osoby publikujące materiały wideo w sieci. Jeśli jesteś youtuberem, streamerem albo po prostu udostępniasz cudzy filmik pokazujący czyjeś poniżenie lub upokorzenie, mógłbyś odpowiadać karnie - i to surowiej niż za niektóre inne czyny wymienione w tym samym przepisie. Sąd Najwyższy zwraca uwagę, że przepis w obecnym kształcie mógłby objąć nawet twórców filmów fabularnych czy inscenizowanych scen publikowanych w mediach społecznościowych, jeśli nie będzie jasne, że nagranie jest zmyślone. Jeśli jesteś ofiarą przemocy pokazanej na nagraniu, stracisz kontrolę nad tym, czy sprawa trafi do sądu - bo ściganie miałoby ruszać z urzędu, a nie na twój wniosek. Policjanci publikujący nagrania, by pomóc zidentyfikować sprawcę, również mogliby formalnie wypełnić znamiona nowego przestępstwa, bo projekt nie przewiduje dla nich wyraźnego wyjątku.

Opinię do projektu wydał Sąd Najwyższy - i jest ona w przeważającej mierze krytyczna. Sąd Najwyższy wskazuje, że projektodawcy nie wykazali przekonująco, iż obowiązujące prawo nie radzi sobie już dziś z patostreamingiem, skoro przykłady podane w uzasadnieniu pokazują, że sprawcy czynów widocznych na takich nagraniach są już karani na podstawie innych przepisów. Sąd zwraca uwagę na zbyt surową karę (do 5 lat więzienia) w porównaniu z innymi czynami wymienionymi w tym samym przepisie, na niejasne sformułowania - np. brak zastrzeżenia chroniącego policję, gdy publikuje nagrania w celu identyfikacji sprawców - oraz na ryzyko naruszenia gwarantowanej konstytucyjnie wolności wypowiedzi. Do tego fragmentu druku nie dołączono innych opinii ani stanowisk, np. rządu, Prokuratora Generalnego czy organizacji branżowych.

Ten fragment druku nie zawiera Oceny Skutków Regulacji (OSR) - to opinia Sądu Najwyższego, a nie ocena kosztów wdrożenia zmiany. Na podstawie treści projektu i uwag Sądu Najwyższego można jednak wskazać skutki jakościowe: sądy i prokuratura zyskają nowy typ przestępstwa ścigany z urzędu, czyli więcej postępowań wszczynanych automatycznie, bez czekania na skargę pokrzywdzonego. Twórcy internetowi i platformy społecznościowe będą musieli liczyć się z ryzykiem odpowiedzialności karnej za rozpowszechnianie nagrań pokazujących przemoc czy poniżenie - również tych zainscenizowanych, jeśli nie zaznaczą wyraźnie, że są fikcyjne. Dokument nie podaje żadnych szacunków liczby spraw ani kosztów wdrożenia zmiany.

To opinia Sądu Najwyższego z sierpnia 2025 r. do poselskiego projektu zmiany Kodeksu karnego. Mimo krytycznych uwag SN projekt przeszedł całą ścieżkę ustawodawczą i obecnie czeka na podpis Prezydenta.

Sąd Najwyższy nie neguje, że patostreaming to problem, ale kwestionuje, czy trzeba w tym celu tworzyć nowe przestępstwo - jego zdaniem wiele takich zachowań już dziś jest karanych na podstawie innych przepisów. Autorzy projektu zakładają natomiast, że samo rozpowszechnianie nagrania to odrębna krzywda, wymagająca osobnej reakcji karnej, niezależnie od odpowiedzialności sprawcy pierwotnego czynu. Spór dotyczy też granicy między ochroną godności ofiar a swobodą wypowiedzi twórców internetowych - zbyt szeroko sformułowany przepis mógłby objąć również realizatorów filmów czy inscenizacji publikowanych w mediach społecznościowych.