Do druku nr 1613 - opinia KIRP

Grupa posłów złożyła projekt zmiany Kodeksu karnego, który ma wprowadzić nowe przestępstwo: nagrywanie i rozpowszechnianie w internecie tzw. patostreamingu, czyli filmów i transmisji na żywo pokazujących przemoc, zabijanie zwierząt oraz poniżanie lub upokarzanie drugiego człowieka. Chodzi głównie o ochronę dzieci i młodzieży, które oglądając takie treści w sieci, mogą się demoralizować. Krajowa Izba Radców Prawnych, która oceniała projekt, zgadza się, że problem jest realny, ale ma poważne wątpliwości co do sposobu, w jaki ustawa go rozwiązuje.

• Powstaje nowe przestępstwo za nagrywanie i pokazywanie w internecie przemocy, zabijania zwierząt oraz poniżania lub upokarzania innej osoby - dziś takie zachowania w większości nie są odrębnie karane, po zmianie będą.
• Rośnie zagrożenie karą, gdy sprawca robi to dla pieniędzy - projekt przewiduje surowszą, kwalifikowaną odmianę przestępstwa dla patostreamerów zarabiających na widowni, np. z dotacji czy reklam.
• Pojawia się furtka od odpowiedzialności - projekt wprowadza klauzulę niekaralności dla działań w obronie interesu publicznego lub uzasadnionego interesu prywatnego, choć prawnicy wskazują, że jej granice są niejasne.
• Nowy przepis odwołuje się do przepisów o ochronie zwierząt w zakresie zabijania zwierząt, co zdaniem Krajowej Izby Radców Prawnych może budzić wątpliwości co do tego, czy obejmuje wszystkie sposoby pozbawienia zwierzęcia życia.

Projekt złożyła grupa posłów (projekt poselski), a nie rząd. Z opinii wynika, że motywacją było przeciwdziałanie patostreamingowi jako zjawisku demoralizującemu dzieci i młodzież oglądające takie treści w internecie.

Nowe przepisy uderzą przede wszystkim w osoby tworzące i publikujące w internecie brutalne lub poniżające treści dla zarobku - jeśli prowadzisz transmisję na żywo albo publikujesz nagrania pokazujące przemoc, poniżanie innej osoby czy zabijanie zwierząt, ryzykujesz odpowiedzialność karną, a jeszcze surowszą, jeśli robisz to dla korzyści finansowych. Jeśli jesteś rodzicem, ustawa ma w założeniu ograniczyć dostępność takich patologicznych treści w sieci, choć Krajowa Izba Radców Prawnych zwraca uwagę, że skuteczniejsze mogłoby być karanie administracyjne platform i firm, które takim treściom sprzyjają, a nie tylko samych twórców. Jeśli tworzysz filmy dokumentalne lub fabularne pokazujące trudne, brutalne sceny - prawnicy ostrzegają, że projekt nie przewiduje dla takiej twórczości wyraźnego wyjątku od odpowiedzialności karnej.

Do druku dołączono opinię Krajowej Izby Radców Prawnych, która choć nie kwestionuje samego problemu społecznego, zgłasza szereg poważnych zastrzeżeń. Izba wątpi, czy karanie autorów patostreamingu w ogóle jest najlepszym rozwiązaniem - jej zdaniem środki administracyjne wobec firm i platform umożliwiających taką działalność mogłyby działać szybciej i szerzej. Zdaniem izby lista zachowań objętych nowym przestępstwem jest niepełna, bo pomija m.in. nagrywanie niebezpiecznych zachowań w ruchu drogowym (jak nielegalne wyścigi) oraz drobniejsze wykroczenia, takie jak niszczenie cudzej rzeczy czy zakłócanie porządku publicznego, które również bywają przedmiotem patostreamingu. Izba krytykuje też niejasne, subiektywne pojęcia „poniżenia” i „upokorzenia” - zwłaszcza gdy uczestnik nagrania dobrowolnie zgadza się na dane zachowanie i faktycznie nie czuje się poniżony. Wątpliwości budzi również sens surowszej kary za działanie dla zarobku, skoro patostreamerom niemal zawsze towarzyszy taki motyw, a także niejasność klauzuli zwalniającej z odpowiedzialności, która nie precyzuje, czy obejmuje np. twórców filmów dokumentalnych. Do dokumentu nie dołączono innych opinii (np. Prokuratora Generalnego czy Sądu Najwyższego) - w dostępnych materiałach znajduje się wyłącznie stanowisko Krajowej Izby Radców Prawnych.

Dokument, będący opinią prawną, nie zawiera Oceny Skutków Regulacji (OSR) ani szacunków kosztów wdrożenia - nie podano więc, ilu twórców internetowych może objąć nowy przepis ani jakie koszty poniosą sądy czy prokuratura na obsługę nowych spraw. Na podstawie treści opinii można jednak wskazać skutki jakościowe: prokuratura i sądy będą musiały oceniać nowe, niejasno zdefiniowane pojęcia takie jak „poniżenie” czy „upokorzenie”, co zdaniem Krajowej Izby Radców Prawnych grozi rozbieżną praktyką sądową i sporami interpretacyjnymi. Twórcy patostreamingu, zwłaszcza zarabiający na tym procederze, znajdą się pod większym ryzykiem odpowiedzialności karnej, natomiast platformy i firmy umożliwiające taką działalność - zdaniem izby najskuteczniejszy punkt nacisku - pozostają poza zakresem nowego przepisu.

Poselski projekt złożono 25 lipca 2025 r. Opinię Krajowej Izby Radców Prawnych sporządzono 5 września 2025 r., a do Sejmu wpłynęła ona 8 września 2025 r. Obecnie ustawa przeszła już wszystkie etapy prac i została przekazana Prezydentowi do podpisu.

Spór dotyczy przede wszystkim tego, czy karanie jest właściwym narzędziem walki z patostreamingiem. Autorzy projektu stawiają na odpowiedzialność karną twórców takich treści, natomiast Krajowa Izba Radców Prawnych uważa, że skuteczniejsze i szybsze mogłyby być kary administracyjne wobec firm i platform umożliwiających tę działalność. Izba kwestionuje też szczegółowe rozwiązania projektu - m.in. niejasne pojęcia, niepełny katalog objętych zachowań oraz brak wyraźnego wyjątku dla twórczości filmowej i dokumentalnej.