Do druku nr 1613 - opinia KRS

Poselski projekt zmienia Kodeks karny, wprowadzając nowe przestępstwo tak zwanego patostreamingu - czyli publikowania w sieci nagrań pokazujących przemoc, okrucieństwo wobec zwierząt albo poważne przestępstwa, a także nagrań, które tylko udają takie zdarzenia przed kamerą. Projekt złożyli posłowie, a jego celem jest ukrócenie internetowych transmisji, w których ludzie dla oglądalności pokazują cierpienie innych istot. Krajowa Rada Sądownictwa, czyli organ pilnujący niezależności sądów, który musiał ten projekt zaopiniować, oceniła go jednak negatywnie i wytknęła mu poważne wady.

• Dziś udostępnianie w internecie nagrań z przemocą czy cierpieniem zwierząt samo w sobie nie jest osobnym przestępstwem - po zmianie ma powstać nowy czyn zabroniony w Kodeksie karnym.
• Karane ma być pokazywanie w sieci prawdziwych nagrań ze znęcania się nad zwierzętami, zabijania zwierząt, poważnych przestępstw popełnionych z użyciem przemocy oraz nagrań poniżających lub upokarzających inną osobę.
• Tak samo jak prawdziwe nagrania, karane ma być udawanie takich zdarzeń przed kamerą - czyli zainscenizowany, fałszywy patostreaming też ma podlegać karze.
• Za wszystkie te bardzo różne czyny - od poważnych przestępstw po drobne poniżenie - projekt przewiduje jedną, taką samą karę, bez rozróżnienia wagi czynu.
• Projekt przewiduje jeden wyjątek od kary, ale zdaniem Krajowej Rady Sądownictwa może on być zbyt wąski, by chronić dziennikarzy czy edukatorów.

Projekt złożyli posłowie (projekt poselski), nie rząd. W uzasadnieniu wskazali potrzebę ukrócenia patostreamingu - publikowania w sieci drastycznych nagrań dla oglądalności i zysku.

Jeśli prowadzisz kanał w internecie albo tylko udostępniasz nagrania w mediach społecznościowych, ta zmiana może cię dotyczyć bezpośrednio - nowy przepis ma karać każdego, kto pokaże w sieci nagranie z przemocą, cierpieniem zwierząt albo poważnym przestępstwem, nawet jeśli sam tego nie zrobił, tylko podał dalej. Jeśli jesteś dziennikarzem, nauczycielem albo artystą i pokazujesz trudne, drastyczne treści w celach informacyjnych lub edukacyjnych, Krajowa Rada Sądownictwa ostrzega, że przewidziany wyjątek od kary może być za wąski - grozi to tym, że będziesz się bał publikować materiały ważne społecznie, żeby nie narazić się na odpowiedzialność karną. Dotyczy to też sytuacji, w której ktoś dobrowolnie zgadza się wystąpić w kontrowersyjnym nagraniu - projekt nie przewiduje dla takich przypadków żadnego wyjątku, mimo że nikt nie czuje się pokrzywdzony.

Krajowa Rada Sądownictwa oceniła projekt negatywnie. Rada wskazała, że nowy przepis trafił do niewłaściwej części Kodeksu karnego - bardziej pasowałby do przepisów dotyczących obyczajności niż porządku publicznego. Zarzuciła też twórcom projektu, że uzasadnienie jest zbyt ogólnikowe i nie pokazuje ani skali problemu, ani skuteczności obecnie obowiązujących przepisów. Według Rady projekt przewiduje taką samą karę za czyny bardzo różniące się wagą - od poważnych przestępstw po drobne poniżenie - co narusza zasadę dopasowania kary do wagi czynu. Rada ostrzegła również, że przepis może ograniczać wolność słowa oraz działalność dziennikarską i artystyczną, prowadząc do sytuacji, w której ludzie z obawy przed karą będą unikać publikowania ważnych społecznie materiałów.

Do tego dokumentu nie dołączono Oceny Skutków Regulacji (OSR), więc nie wiadomo, ilu twórców internetowych czy ile spraw sądowych rocznie miałoby dotyczyć nowego przepisu. Z opinii Krajowej Rady Sądownictwa wynika jednak, że w praktyce nowy przepis obciąży sądy i prokuraturę koniecznością oceniania bardzo różnych spraw pod jednym przepisem - od drastycznych przestępstw po nagrania, w których ktoś kogoś tylko poniżył. Rada ostrzega, że dopóki nie ukształtuje się praktyka stosowania nowego przepisu przez sądy i policję, twórcy internetowi, dziennikarze i edukatorzy mogą obawiać się publikowania materiałów ważnych społecznie, żeby nie narazić się na odpowiedzialność karną.

Krajowa Rada Sądownictwa wydała swoją opinię we wrześniu 2025 r., na etapie prac nad projektem poselskim w Sejmie. Mimo krytycznej opinii Rady, prace nad projektem posunęły się dalej - ustawa trafiła już do podpisu Prezydenta.

Największym punktem sporu jest napięcie między chęcią ukrócenia patostreamingu a ochroną wolności słowa. Krajowa Rada Sądownictwa ostrzega, że przepis w obecnym kształcie może uderzyć nie tylko w patologiczne transmisje, ale też w dziennikarzy, artystów i edukatorów pokazujących trudne treści, a przewidziany wyjątek od kary uznaje za zbyt wąski. Autorzy projektu w uzasadnieniu kładą nacisk głównie na szkodliwość patostreamingu, nie odnosząc się szerzej do tych wątpliwości.