Do druku nr 1613 - opinia PG

Posłowie złożyli projekt zmiany Kodeksu karnego, który ma wprowadzić nowe przestępstwo - tak zwany patostreaming, czyli pokazywanie w internecie prawdziwych albo udawanych przestępstw. Ten dokument to opinia Prokuratora Generalnego Waldemara Żurka na temat tego projektu, przygotowana 16 października 2025 r. na prośbę Kancelarii Sejmu. Prokurator Generalny docenia sam cel projektu, ale ocenia go ostatecznie negatywnie, wskazując liczne błędy w tym, jak przepis został napisany.

• Powstaje nowe przestępstwo: karanie za pokazywanie w internecie (na przykład na streamie) nagrań przedstawiających popełnienie przestępstwa.
• Ta sama kara groziłaby też za pokazywanie udawanego przestępstwa, jeśli podane jest jako prawdziwe.
• Kto robi to dla pieniędzy albo innej korzyści, ma podlegać surowszej karze - od roku do 10 lat więzienia.
• Przepis obejmowałby jednak tylko najcięższe przestępstwa, zagrożone karą co najmniej 5 lat więzienia - więc np. znęcanie się czy pobicie zwykle by się w nim nie mieściły.
• Projekt niemal dokładnie powtarza propozycję sprzed dwóch lat, która nie została uchwalona w poprzedniej kadencji Sejmu.

Projekt zgłosiła grupa posłów (projekt poselski). Kancelaria Sejmu przekazała go do zaopiniowania Prokuratorowi Generalnemu pismem z 30 lipca 2025 r. Autorzy chcą w ten sposób zwalczać patostreaming - zjawisko uznawane za społecznie szkodliwe, o którym mówili już wcześniej naukowcy i przedstawiciele władz publicznych.

Projekt dotyczy przede wszystkim twórców internetowych, streamerów i youtuberów - także tych, którzy nagrywają filmy dokumentalne, materiały informacyjne czy nawet treści artystyczne pokazujące przemoc, na przykład sceny z gier komputerowych czy filmów. Jeśli jesteś twórcą, który relacjonuje bieżące wydarzenia albo kręci film pokazujący scenę przestępstwa (nawet inscenizowaną), przepis w obecnym kształcie mógłby objąć też Ciebie - Prokurator Generalny ostrzega, że projekt nie odróżnia wystarczająco działalności patologicznej od artystycznej czy dziennikarskiej. Z drugiej strony, jeśli jesteś ofiarą przemocy, którą ktoś nagrał i upublicznił, projekt w obecnej wersji może Cię nie chronić - bo obejmuje tylko najcięższe przestępstwa (zagrożone co najmniej 5 latami więzienia), a pomija np. znęcanie się, pobicie czy zmuszanie kogoś do czegoś siłą, czyli zachowania typowe dla prawdziwego patostreamingu.

Ten dokument to właśnie opinia Prokuratora Generalnego, który ocenia projekt negatywnie. Zgadza się, że trzeba walczyć z patostreamingiem, ale uważa, że projekt załatwia tylko wycinek problemu i ma poważne wady w sposobie napisania przepisu. Prokurator Generalny powołuje się przy tym na wcześniejszą opinię Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego z 24 marca 2025 r., która krytykowała niemal identyczny wcześniejszy projekt. Komisja wskazywała, że zanim wprowadzi się nowe przestępstwo, trzeba najpierw sprawdzić, czy problemu nie da się rozwiązać przepisami cywilnymi lub administracyjnymi, i dokładnie odróżnić patostreaming od twórczości artystycznej, np. filmów czy gier pokazujących przemoc. Oba stanowiska są zgodne co do tego, że projekt w obecnym kształcie nie nadaje się do przyjęcia bez poprawek.

Ten dokument nie zawiera Oceny Skutków Regulacji (OSR) - to opinia prawna, a nie analiza kosztów. Na podstawie jej treści można jednak wskazać praktyczne skutki, gdyby projekt wszedł w życie bez zmian: z powodu wąskiego katalogu przestępstw objętych zakazem (tylko te zagrożone co najmniej 5 latami więzienia) wiele typowych zachowań patostreamerów - jak znęcanie się, pobicie czy zmuszanie kogoś do czegoś siłą - nie byłoby w ogóle karane nowym przepisem. Jednocześnie osoby nagrywające sceny przemocy w celach dziennikarskich, dokumentalnych czy artystycznych mogłyby zostać niesłusznie objęte tym samym zakazem, co rodzi ryzyko sporów sądowych o to, jak przepis interpretować.

Opinię wydano 16 października 2025 r. do projektu ustawy nr 1613. To niemal powtórzenie projektu z maja 2023 r. z poprzedniej kadencji Sejmu, który nie został uchwalony, bo prace nad nim przerwano wraz z jej końcem.

Spór dotyczy tego, czy problem patostreamingu w ogóle powinien być rozwiązywany przede wszystkim prawem karnym. Autorzy projektu chcą szybko wprowadzić nowe przestępstwo. Prokurator Generalny i Komisja Kodyfikacyjna Prawa Karnego uważają natomiast, że najpierw trzeba sprawdzić, czy nie wystarczą przepisy cywilne lub administracyjne, i dopiero gdy się okaże, że to za mało - sięgać po prawo karne. Dodatkowym punktem spornym jest to, czy projekt trafnie odróżnia patologiczne treści od filmów dokumentalnych, dziennikarskich czy artystycznych, w tym gier komputerowych, które też pokazują przemoc.