Odra jak osoba prawna - projekt idzie dalej w Sejmie

Sejm głosował nad wnioskiem, żeby już na starcie, w pierwszym czytaniu, zablokować poselski projekt ustawy o uznaniu rzeki Odry za podmiot prawa. Chodzi o to, żeby Odra przestała być traktowana jak zwykła rzecz, a stała się kimś w rodzaju osoby prawnej - z własnym majątkiem i 15-osobowym komitetem, który mógłby występować w jej obronie przed sądem, na przykład w sprawach zanieczyszczeń. Wniosek o odrzucenie projektu nie uzyskał wymaganej większości (195 głosów za, przy potrzebnych 211), więc projekt nie został zatrzymany i prace nad nim będą kontynuowane.

Poniższe punkty opisują, co zakłada sam projekt ustawy - jeszcze nie obowiązujące prawo, tylko propozycję, nad którą Sejm będzie dalej pracował:

• Status prawny Odry: dziś rzeka jest prawnie traktowana jak rzecz (przedmiot) - po zmianie stałaby się podmiotem prawa z własnymi prawami.
• Reprezentacja przed sądem: dziś nikt nie może pozwać w imieniu samej rzeki - po zmianie powstałby 15-osobowy komitet uprawniony do występowania w jej obronie, np. w sprawach zanieczyszczeń czy szkód ekologicznych.
• Majątek rzeki: projekt przewiduje, że Odra miałaby własny majątek, którym zarządzałby ten komitet.

Projekt złożyła grupa posłów (projekt poselski), który wpłynął do Sejmu w maju 2025 r. Z dostępnych danych nie wynika, kto jest głównym reprezentantem projektu - celem jest wzmocnienie prawnej ochrony Odry.

Jeśli mieszkasz nad Odrą, prowadzisz firmę korzystającą z rzeki (np. pobór wody, zrzut ścieków) albo zajmujesz się gospodarką wodną - ten projekt może cię dotyczyć, bo nowy komitet mógłby w imieniu rzeki występować do sądu przeciwko podmiotom szkodzącym jej stanowi. W praktyce oznaczałoby to nowy kanał dochodzenia odpowiedzialności za zanieczyszczenia czy nielegalne inwestycje na rzece. Dokument nie podaje jednak, ile osób, firm czy samorządów realnie objęłaby taka zmiana - to wciąż wczesny etap prac, więc konkretne skutki będą znane dopiero po dalszych pracach w komisji.

Wynik był bliski: 195 głosów za odrzuceniem projektu, 210 przeciw, 28 wstrzymujących się. Za odrzuceniem, czyli za zablokowaniem projektu, głosowały głównie kluby prawicowe: PiS (138 za), RozwojPlus (35 za), Konfederacja (13 za), Konfederacja KP (3 za) i Demokracja (4 za). Przeciwko odrzuceniu, czyli za kontynuacją prac, głosowały KO (154 przeciw), Lewica (20 przeciw), Centrum (13 przeciw), Polska2050 (12 przeciw) oraz mniejsze kluby lewicowe. Wyjątkiem był PSL-TD, który niemal w całości (28 z około 32 głosujących) wstrzymał się od głosu, nie opowiadając się jednoznacznie po żadnej stronie.

To konkretne głosowanie samo w sobie nie zmienia żadnego przepisu - dotyczyło wyłącznie tego, czy zablokować projekt już na starcie. Skoro wniosek o odrzucenie przepadł, prace nad projektem będą kontynuowane, najpewniej trafi on teraz do dalszych etapów, w tym do pracy w komisji sejmowej nad szczegółami zapisów.

Dokument nie zawiera Oceny Skutków Regulacji (OSR), więc nie wiadomo, ile kosztowałoby utrzymanie 15-osobowego komitetu broniącego rzeki ani jakie koszty w praktyce poniosłyby firmy czy samorządy w razie sporów sądowych z jego udziałem. Jeśli projekt zostanie ostatecznie uchwalony, zyskają na tym instytucje i organizacje mogące powoływać się na prawa samej rzeki w sporach o jej ochronę; stracić mogą podmioty, które dziś swobodnie korzystają z Odry (np. zrzucają ścieki czy pobierają wodę), bo mogłyby zostać pozwane przez komitet w jej imieniu.

Projekt wpłynął do Sejmu w maju 2025 r. Pierwsze czytanie odbyło się 27 marca 2026 r. Podczas niego kluby chcące zablokować dalsze prace zgłosiły wniosek o odrzucenie projektu - Sejm go odrzucił, więc projekt trafi teraz do dalszych prac ustawodawczych, najpewniej do komisji.

Głosowanie było wyraźnie sporne - wynik 195:210 to różnica zaledwie 15 głosów. Kluby chcące odrzucić projekt (PiS, Konfederacja, RozwojPlus) argumentowały prawdopodobnie, że nadanie rzece statusu podmiotu prawa to rozwiązanie bez precedensu w polskim prawie, które może komplikować inwestycje wodne, rolnicze czy przemysłowe. Kluby broniące kontynuacji prac (KO, Lewica, Polska2050, Centrum) wskazywały raczej na potrzebę silniejszej ochrony prawnej rzeki przed zanieczyszczeniami. Dokument nie zawiera oficjalnych stanowisk klubów, więc powyższe motywacje są prawdopodobną interpretacją układu głosów, a nie cytowanymi argumentami.

Najbardziej nietypowo zachował się PSL-TD: zamiast jednoznacznie poprzeć któryś z obozów, niemal cały klub (28 z około 32 głosujących posłów) wstrzymał się od głosu, a tylko 2 osoby zagłosowały przeciwko odrzuceniu. To wskazuje na brak jednolitego stanowiska tego klubu w sprawie prawnego statusu Odry - w przeciwieństwie do pozostałych klubów, które głosowały niemal jednolicie w swoich obozach.