Opozycja nie zdołała zablokować ustawy o ETPC

Posłowie zdecydowali, czy już na starcie zakończyć prace nad rządowym projektem ustawy, który ma uregulować, jak Polska wypłaca odszkodowania i wykonuje wyroki Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPC), gdy ten stwierdzi, że Polska złamała czyjeś prawa. Wniosek o odrzucenie projektu w pierwszym czytaniu nie przeszedł (201 głosów za odrzuceniem, 236 przeciw) - projekt nie został zablokowany i będzie procedowany dalej, w tym trafi do komisji sejmowej, gdzie posłowie zajmą się szczegółami przepisów.

• Wprowadza konkretne terminy, w jakich urzędy, sądy, ministerstwa i samorządy będą musiały wykonać wyrok ETPC stwierdzający naruszenie praw człowieka wobec Polski.
• Osoba, która wygra sprawę przed Trybunałem w Strasburgu, dostanie z Ministerstwa Spraw Zagranicznych specjalny formularz do wypełnienia w celu wypłaty zasądzonego odszkodowania.
• Pieniądze mają trafić na wskazane przez taką osobę konto w terminie określonym w wyroku ETPC.
• Jeśli formularza nie odeślesz, zasądzone pieniądze trafią do depozytu, a nie bezpośrednio na konto.

To wciąż projekt w trakcie prac - żaden z tych przepisów jeszcze nie obowiązuje.

Sam projekt przygotował rząd - to rządowy projekt ustawy o wykonywaniu wyroków ETPC. Z rozkładu głosów wynika, że wniosek o jego odrzucenie poparły głównie kluby PiS i Konfederacji; dane głosowania nie wskazują wprost, kto formalnie złożył ten wniosek.

To konkretne głosowanie samo w sobie nie wprowadza jeszcze żadnych obowiązków ani praw - decydowało tylko o tym, czy dalej pracować nad projektem. Ale gdy ustawa zostanie ostatecznie uchwalona, najbardziej odczują ją dwie grupy. Jeśli jesteś osobą, która wygrała sprawę przeciwko Polsce przed Trybunałem w Strasburgu i czekasz na zasądzone odszkodowanie - dostaniesz od Ministerstwa Spraw Zagranicznych formularz do wypełnienia, a pieniądze mają trafić na Twoje konto w terminie wskazanym w wyroku; jeśli formularza nie odeślesz, trafią do depozytu. Jeśli pracujesz w urzędzie, sądzie, ministerstwie lub samorządzie - Twoja instytucja będzie musiała szybciej i w jasno określonych terminach reagować na wyroki Trybunału stwierdzające naruszenia. Dokument nie podaje, ilu Polaków rocznie dotyczą takie sprawy przed ETPC.

Głosowanie było mocno podzielone: 201 posłów chciało odrzucić projekt, a 236 było przeciw odrzuceniu - różnica to zaledwie 35 głosów, przy wymaganej większości 237. Za odrzuceniem głosowały niemal jednolicie PiS (176 za) i Konfederacja (15 za, plus 3 głosy z koła Konfederacja KP), a przeciw odrzuceniu opowiedziały się kluby koalicji rządzącej: KO (155 przeciw, przy 1 głosie za), Polska2050 (12 przeciw), PSL-Trzecia Droga (26 przeciw), Lewica (19 przeciw) i Centrum (15 przeciw). Mały klub Demokracja (3 za) głosował jak PiS i Konfederacja, a niezrzeszeni rozłożyli się niemal po połowie (3 za, 5 przeciw).

Dokument nie zawiera Oceny Skutków Regulacji z konkretnymi kwotami, więc nie da się podać, ile finalnie będzie kosztować państwo szybsze wykonywanie wyroków ETPC. Jakościowo: skorzystają na tym osoby, które wygrały sprawy w Strasburgu i czekają na odszkodowania - proces wypłaty ma być bardziej uporządkowany i terminowy. Więcej obowiązków, związanych z pilnowaniem nowych terminów, będą miały za to urzędy, sądy, ministerstwa i samorządy. Skoro Sejm odrzucił wniosek o zablokowanie projektu, prace nad nim będą kontynuowane - dopiero kolejne czytania i głosowania zdecydują o ostatecznym kształcie i dacie wejścia ustawy w życie.

Projekt wpłynął do Sejmu 13 lutego 2026 r., 25 lutego skierowano go do pierwszego czytania, a 17 kwietnia 2026 r. odbyło się pierwsze czytanie na posiedzeniu Sejmu wraz z tym głosowaniem nad wnioskiem o odrzucenie. Po jego odrzuceniu projekt skierowano do dalszych prac, prawdopodobnie w komisji sejmowej.

Formalnego sporu o treść przepisów jeszcze nie było - to był wniosek o odrzucenie projektu jeszcze przed dyskusją nad szczegółami. Z układu głosów widać wyraźny podział polityczny: kluby PiS i Konfederacji głosowały niemal jednolicie za odrzuceniem projektu już w pierwszym czytaniu, a wszystkie kluby koalicji rządzącej (KO, Polska2050, PSL-Trzecia Droga, Lewica, Centrum) - przeciw. Dostępne dane nie wskazują wprost motywów wniosku ani opinii organizacji społecznych czy ewentualnych protestów wobec projektu - prawdopodobnie spór dotyczył bardziej ogólnego stosunku do Trybunału w Strasburgu niż konkretnych zapisów ustawy.

W klubie Koalicji Obywatelskiej niemal wszyscy głosowali przeciw odrzuceniu projektu, ale 1 poseł (na 156 głosujących z klubu) zagłosował inaczej niż większość - za odrzuceniem. Wśród posłów niezrzeszonych głosy rozłożyły się niemal po połowie (3 za, 5 przeciw), co pokazuje brak jednolitej linii w tej grupie. W pozostałych klubach głosowanie było w pełni jednolite.