Rządowy projekt ustawy o wykonywaniu orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.

Rząd chce po raz pierwszy uregulować w ustawie, jak Polska ma wykonywać wyroki i inne orzeczenia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPC). Dziś zasady te określa jedynie wewnętrzne zarządzenie premiera z 2007 roku, które nie wiąże sądów, samorządów i innych instytucji spoza rządu. Projekt wprowadza jasny podział zadań między urzędami, konkretne terminy na działanie oraz nowy, sformalizowany sposób wypłaty odszkodowań zasądzonych przez Trybunał.

• Powstaje ustawowy system koordynacji: Minister Spraw Zagranicznych ma koordynować działania wszystkich urzędów, sądów i innych instytucji publicznych przy wykonywaniu wyroków ETPC, wspierany przez nowy zespół doradczy.
• Dla każdej sprawy wyznaczony zostaje „urząd wiodący” odpowiedzialny za wykonanie wyroku - z konkretnymi terminami, np. dwa miesiące na przetłumaczenie wyroku na polski i trzy miesiące na przygotowanie planu działań.
• Powstaje nowy tryb wypłaty odszkodowań: osoba, która wygrała sprawę w Strasburgu, dostanie od ministerstwa specjalny, uwierzytelniony formularz do wypełnienia; jeśli go nie odeśle, pieniądze trafią do depozytu sądowego.
• Jeśli Polska nie wykona wyroku przez dwa lata, premier będzie mógł bezpośrednio wskazać ministrom konkretne działania i terminy ich podjęcia.
• Pieniądze zasądzone przez Trybunał będą chronione przed zajęciem komorniczym także wtedy, gdy dług ma być spłacony na rzecz samorządu - dotąd ochrona obejmowała tylko długi wobec Skarbu Państwa.

Projekt zgłosił rząd, a przygotowało go Ministerstwo Spraw Zagranicznych. Powód: rośnie liczba przegranych spraw Polski przed Trybunałem, a brak ustawy utrudnia egzekwowanie wykonania wyroków od innych urzędów.

Ustawa dotyczy przede wszystkim urzędów, sądów, ministerstw i samorządów, które będą musiały działać szybciej i według jasnych terminów, gdy Trybunał w Strasburgu stwierdzi, że Polska naruszyła czyjeś prawa. Zwykłego obywatela projekt dotyka na dwa sposoby. Jeśli jesteś osobą, która wygrała sprawę przed Trybunałem i czekasz na odszkodowanie - dostaniesz od Ministerstwa Spraw Zagranicznych specjalny formularz do wypełnienia, a wypłata trafi na wskazane konto w terminie określonym w wyroku; jeśli formularza nie odeślesz, pieniądze zostaną zdeponowane w sądzie, byś mógł je odebrać później. Jeśli masz dług wobec gminy lub Skarbu Państwa - Twoje odszkodowanie z Trybunału nie zostanie zajęte na jego poczet. Pośrednio ustawa może pomóc też osobom, które nigdy nie składały skargi do Strasburga, bo ma przyspieszyć naprawianie powtarzających się problemów, takich jak przewlekłość spraw sądowych czy warunki w aresztach.

Do druku nie dołączono formalnych opinii zewnętrznych instytucji, takich jak Prokurator Generalny czy Sąd Najwyższy. Z uzasadnienia wynika natomiast spór wewnątrzrządowy: pierwotnie planowano po pięć nowych etatów w Ministerstwie Spraw Zagranicznych i Ministerstwie Sprawiedliwości do obsługi nowych zadań, ale Stały Komitet Rady Ministrów przyznał ostatecznie tylko trzy etaty samemu Ministerstwu Spraw Zagranicznych - kwestia ta pozostała nieuzgodniona w tzw. protokole rozbieżności. Pozostałe uwagi zgłoszone w konsultacjach międzyresortowych i publicznych zostały w większości wyjaśnione lub uwzględnione.

Dokument zawiera Ocenę Skutków Regulacji (OSR) z konkretnymi liczbami. Koszt wdrożenia ustawy dla budżetu państwa, w części dotyczącej spraw zagranicznych, ma wynieść łącznie 6,21 mln zł w latach 2026-2035 - od 0,50 mln zł w 2026 roku do 0,71 mln zł w 2035 roku, głównie na obsługę nowych zadań, w tym trzy dodatkowe etaty w Ministerstwie Spraw Zagranicznych. Jeśli wydatki w danym roku przekroczą limit, ograniczone zostaną wydatki osobowe. Dla urzędów, sądów i samorządów oznacza to nowe obowiązki i terminy do pilnowania. Dla osób czekających na odszkodowania z Trybunału - szansę na szybszą i pewniejszą wypłatę dzięki jasnej procedurze, obejmującą też sprawy jeszcze niezałatwione sprzed wejścia ustawy w życie.

To rządowy projekt nowej ustawy, przygotowany przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych. Przeszedł konsultacje publiczne i uzgodnienia międzyresortowe oraz akceptację Stałego Komitetu Rady Ministrów i Komisji Prawniczej.