Dla większości Polaków to symboliczny gest z okazji rocznicy traktatu. Dla garstki wciąż żyjących więźniów niemieckich obozów koncentracyjnych i więzień z czasów wojny - to publiczny nacisk polskiego parlamentu na Berlin, by wreszcie zapłacił.

Rocznica, która miała być tylko gestem

17 czerwca 2026 r. minęła 35. rocznica podpisania polsko-niemieckiego traktatu o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy z 1991 roku - dokumentu, który po latach wrogości ułożył relacje miedzy Warszawa a Berlinem. Z tej okazji sejmowa Komisja Spraw Zagranicznych przygotowała komisyjny projekt uchwały (druk nr 2713 i druk nr 2714), który trafił do Sejmu tego samego dnia i tego samego dnia przeszedł pierwsze czytanie w komisji. Dwa dni później, 19 czerwca 2026 r., Sejm uchwalił go w drugim czytaniu. To nie ustawa - uchwala nie zmienia żadnego przepisu ani nie tworzy podstawy prawnej do wypłaty czegokolwiek. To uroczyste stanowisko izby, które jednak formułuje konkretne oczekiwanie wobec strony niemieckiej.

Co dokładnie zapisano w uchwale

• Sejm uznaje traktat z 1991 roku za stale zobowiązanie Polski i Niemiec do budowania dobrego sąsiedztwa.

• Sejm stwierdza, że Niemcy mają obowiązek wywiązać się ze wszystkich zobowiązań wynikających ze skutków II wojny światowej.

• Za szczególnie pilną Sejm uznaje wypłatę odszkodowań za żyjące jeszcze więźniom niemieckich obozów i więzień z czasów nazizmu - bez podania konkretnej kwoty czy liczby osób.

• Sejm proponuje wypracowanie stalej, regularnej formy kontaktów i konsultacji między polskim Sejmem a niemieckim Bundestagiem - dotad takiej sformalizowanej współpracy nie było.

• Sejm wzywa oba kraje do wspólnego zaangażowania w procesy pokojowe kończące wojnę Rosji przeciwko Ukrainie.

235 głosów za, 181 przeciw, 17 wstrzymujących sie - a 27 posłów nie wzięło udziału w głosowaniu nr 14 na 60. posiedzeniu Sejmu, 19 czerwca 2026 r.

Linia podziału: koalicja kontra PiS, Konfederacja na uboczu

Rozkład głosów był niemal chirurgicznie zdyscyplinowany. Kluby Koalicji Obywatelskiej (151 za), Polski 2050 (13 za), PSL-Trzeciej Drogi (30 za), Lewicy (19 za) i Centrum (14 za) zagłosowały w komplecie za przyjęciem uchwały. Klub Prawa i Sprawiedliwości zagłosował w komplecie przeciw - 174 głosy. Cala Konfederacja wstrzymała się od głosu (15 wstrzymań), a mniejsze kola - Demokracja i Konfederacja Korony Polskiej - zaglosowaly przeciw. Jedyne odstępstwo od jednolitej linii klubowej widać wśród posłów niezrzeszonych, gdzie 4 osoby poparły uchwale, a 2 były przeciw. Dokumentacja głosowania nie zawiera informacji o publicznej debacie ani oficjalnych uzasadnieniach poszczególnych klubow - wiadomo jedynie jak kto zagłosował, nie dlaczego.

Uchwala bez mocy prawa - kogo to realnie dotyczy

Uchwały okolicznościowe nie mają Oceny Skutków Regulacji, bo nie zmieniają prawa ani nie generują wydatków budzetowych - i ta również jej nie zawiera. Dla zdecydowanej większości obywateli nic się nie zmienia: nie ma nowych praw, obowiązków ani opłat. Realne znaczenie ma dla wąskiej grupy - jesli w czyjejś rodzinie żyje jeszcze osoba, która przeżyła niemiecki obóz koncentracyjny albo wiezienie z czasów wojny, to właśnie dla niej Sejm publicznie domaga się od Niemiec wypłaty odszkodowania. Dokument nie podaje, ilu takich świadków historii wciąż żyje. W praktyce skutek jest wyłącznie polityczny: to nacisk polskiego parlamentu na rzad w Berlinie, bez mocy prawnej egzekwowania zadania. Jeśli zapowiedziane stale kontakty Sejmu z Bundestagiem faktycznie ruszą, byłby to nowy kanał rozmów międzyparlamentarnych, którego dotąd nie było.

Reparacje wracają w wielkiej polityce

Uchwała trafia w moment, gdy temat niemieckich zobowiązań wojennych jest w Polsce gorący z innego, znacznie szerszego powodu. Jak relacjonował PAP (za pośrednictwem Bankier.pl), prezydent Karol Nawrocki podczas lipcowej wizyty w Berlinie ponowił zadanie wypłaty przez Niemcy reparacji, sugerując nawet, że mogłyby one przyjąć formę finansowania polskiego przemysłu zbrojeniowego. Niemieckie media, w tym "Frankfurter Allgemeine Zeitung", oceniły te zadania jako iluzoryczne "80 lat po zakończeniu wojny", a premier Donald Tusk od dawna mówi, że nie widzi podstaw prawnych do reparacji, choć w przeszłości apelował o "zdecydowany gest" ze strony Niemiec. Uchwala przyjęta w Sejmie 19 czerwca dotyczy wąskiej, odrębnej kwestii - odszkodowan dla żyjących ofiar obozów i więzień, nie całości reparacji wojennych - ale pokazuje, że temat rozliczeń z Niemcami wraca w polskiej polityce na wielu frontach jednocześnie, od Pałacu Prezydenckiego po sale plenarna Sejmu.