Do druku nr 1110 - ocena skutków regulacji

Dziś obrońca (adwokat lub radca prawny), który chce spotkać się w areszcie ze swoim tymczasowo aresztowanym klientem, musi za każdym razem składać osobny wniosek o zgodę na widzenie - a jeśli klient pozostaje jednocześnie do dyspozycji kilku instytucji (na przykład najpierw prokuratora, potem sądu pierwszej i drugiej instancji), zgodę trzeba uzyskać od każdej z nich z osobna. Ten komisyjny projekt zmiany Kodeksu karnego wykonawczego ma to uprościć: zamiast wniosku za każdym razem, instytucja prowadząca sprawę raz wyda zgodę na wielokrotne widzenia, ważną tak długo, jak długo dany obrońca reprezentuje aresztowanego.

• Znika obowiązek składania wniosku o zgodę na każde pojedyncze widzenie obrońcy z tymczasowo aresztowanym - wystarczy jedno zgłoszenie, że dana osoba ma ustanowionego obrońcę.
• Instytucja, do której dyspozycji pozostaje aresztowany (prokurator albo sąd), sama i automatycznie prześle do aresztu śledczego zgodę na wielokrotne widzenia tego obrońcy z klientem.
• Jeśli aresztowany pozostaje jednocześnie do dyspozycji kilku instytucji, każda z nich nadal musi wydać zgodę - ale też tylko raz, a nie za każdym razem od nowa.
• Gdy obrońca przestaje reprezentować aresztowanego, instytucja z urzędu sama cofnie zgodę i poinformuje o tym areszt śledczy.
• Zmiana ma wejść w życie 14 dni po ogłoszeniu ustawy.

Projekt zgłosiła komisja sejmowa (przedstawiciel wnioskodawcy: poseł Paweł Śliz), na podstawie petycji Naczelnej Rady Adwokackiej ze stycznia 2024 r., domagającej się ułatwień w kontaktach obrońców z osobami tymczasowo aresztowanymi.

Ta zmiana nie dotyczy większości obywateli na co dzień, ale ma znaczenie dla dwóch konkretnych grup. Jeśli jesteś osobą tymczasowo aresztowaną (w 2024 r. w aresztach śledczych przebywało średnio ok. 8,1 tys. takich osób) - Twój kontakt z obrońcą będzie szybszy i łatwiejszy, bo obrońca nie będzie musiał czekać na kolejną zgodę przy każdym widzeniu, co pomoże mu lepiej przygotować Twoją obronę. Jeśli jesteś adwokatem lub radcą prawnym broniącym klienta w areszcie - nie będziesz musiał za każdym razem pisać wniosku, wysyłać listu poleconego i czekać na odpowiedź, co dziś zajmuje czas i kosztuje. Pośrednio zmiana dotyczy też każdego, kto mógłby kiedyś potrzebować obrońcy w podobnej sytuacji - szybszy, swobodniejszy kontakt z adwokatem to element prawa do obrony.

Sąd Najwyższy i Krajowa Rada Sądownictwa nie zgłosiły uwag do projektu. Wcześniejsza opinia Biura Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji dotycząca zgodności z prawem unijnym stwierdziła, że projekt nie jest sprzeczny z unijną dyrektywą o dostępie do adwokata i nie jest ustawą wykonującą prawo Unii Europejskiej. W konsultacjach społecznych wzięło udział tylko 11 osób, z czego 10 poparło proponowane rozwiązanie - nieliczni komentujący podkreślali, że zmiana służy realizacji prawa do obrony.

Dokument zawiera Ocenę Skutków Regulacji (OSR), która wprost stwierdza, że projekt nie będzie miał żadnych skutków finansowych dla budżetu państwa ani budżetów samorządów - ani po stronie dochodów, ani wydatków. OSR szacuje za to potencjalne oszczędności po stronie obrońców: gdyby przyjąć, że każdy z ok. 8,5 tys. tymczasowo aresztowanych ma obrońcę i spotyka się z nim choć raz, zniesienie obowiązku składania wniosku mogłoby - według wyliczenia ilustracyjnego, a nie dokładnej prognozy - zaoszczędzić obrońcom rocznie ponad 4 tysiące godzin pracy i ponad 200 tys. zł (na kosztach pracy i wysyłce listów poleconych). OSR zastrzega, że brakuje dokładnych danych o liczbie widzeń i liczbie aresztowanych z ustanowionym obrońcą, więc to tylko orientacyjny szacunek potencjału zmiany, a nie twarda prognoza oszczędności.

To komisyjny projekt zmiany prawa - opinię o skutkach regulacji sporządzono 8 kwietnia 2025 r., przed dalszymi pracami komisji sejmowej nad projektem.