Do druku nr 1204 - opinia KRS

Komisja sejmowa przygotowała projekt zmiany przepisów o sądach powszechnych, który miał rozwiązać brak rąk do pracy przy sędziach. Chodzi o wprowadzenie nowego stanowiska - młodszego asystenta sędziego - dostępnego dla studentów prawa już po trzecim roku studiów, jeszcze przed obroną pracy magisterskiej. Projekt ustawy trafił do zaopiniowania przez Krajową Radę Sądownictwa (KRS) - organ pilnujący niezależności sędziów i jakości pracy sądów - który ocenił ten pomysł negatywnie i przedstawił swoje zastrzeżenia w opinii z 23 maja 2025 roku.

• Dziś asystentem sędziego może zostać tylko osoba, która skończyła studia prawnicze i ma tytuł magistra prawa - po zmianie funkcję asystenta miałby pełnić także student, który zaliczył dopiero trzeci rok studiów.
• Powstaje nowe, niższe stanowisko - młodszy asystent sędziego - pomyślane jako etap przejściowy przed objęciem pełnego stanowiska asystenta.
• Student-asystent miałby pracować równolegle ze studiami, mimo że praca w sądzie wymaga pełnej dyspozycyjności w godzinach urzędowania, od 8 do 16.
• Projekt miał pomóc sądom szybciej obsadzać wakaty asystenckie, które od dawna trudno wypełnić chętnymi.

Projekt zgłosiła komisja sejmowa (projekt komisyjny), a nie rząd. Uzasadnieniem, na które powołują się autorzy, były trudności kadrowe sądów w obsadzaniu stanowisk asystenckich.

Jeśli jesteś studentem prawa po trzecim roku, ten projekt dawałby ci szansę na płatną pracę w sądzie jeszcze przed obroną dyplomu - ale Krajowa Rada Sądownictwa (KRS) ostrzega, że w praktyce oznaczałoby to pogodzenie pełnego etatu w sądzie z pisaniem pracy magisterskiej i kończeniem studiów, co może być bardzo trudne do udźwignięcia. Jeśli jesteś stroną w sprawie sądowej - na przykład czekasz na wyrok w sprawie o zapłatę czy rozwód - zmiana dotyczy cię pośrednio: KRS uważa, że dopuszczenie do przygotowywania projektów orzeczeń osób bez ukończonych studiów prawniczych może obniżyć jakość i staranność pracy sądu, choć projektodawcy liczyli na to, że nowe stanowisko przyspieszy pracę sądów.

Do projektu dołączono opinię Krajowej Rady Sądownictwa (KRS) z 23 maja 2025 roku - i jest ona jednoznacznie negatywna. KRS argumentuje, że student po trzecim roku prawa nie ma jeszcze wiedzy potrzebnej do samodzielnego analizowania akt i pisania projektów wyroków, a „wdrażanie się do zawodu” nie powinno odbywać się kosztem jakości pracy sądu. Rada zwraca też uwagę, że praca asystenta wymaga pełnej dyspozycyjności w godzinach urzędowania, czego nie da się pogodzić z obowiązkami studenta, w tym z pisaniem pracy magisterskiej. Dodatkowo KRS wskazuje, że argument o brakach kadrowych stracił aktualność, bo w maju 2025 roku rząd podniósł już wynagrodzenia asystentów sędziów - do 6500-8000 zł na stanowisku asystenta i 8000-9000 zł na stanowisku starszego asystenta - co samo w sobie ma zachęcić do pracy w sądach bez potrzeby tworzenia nowego, niżej wykwalifikowanego stanowiska. Do dokumentu nie dołączono innych opinii ani stanowisk instytucji.

Ten dokument to opinia, więc nie zawiera własnej Oceny Skutków Regulacji (OSR) - nie podaje więc kwot ani liczby etatów, jakie miałyby powstać. Z treści opinii wynika, że gdyby projekt wszedł w życie bez zmian, sądy zyskałyby dodatkowe osoby do pomocy sędziom, ale - zdaniem Krajowej Rady Sądownictwa (KRS) - kosztem jakości sporządzanych projektów orzeczeń i uzasadnień. Co istotne, mimo tej negatywnej opinii, projekt przeszedł dalszy proces ustawodawczy - ustawę ostatecznie podpisał Prezydent, co oznacza, że zastrzeżenia KRS nie zatrzymały prac nad zmianą przepisów.

To opinia Krajowej Rady Sądownictwa (KRS) do komisyjnego projektu zmiany ustawy o sądach powszechnych, wydana 23 maja 2025 r., już po przesłaniu projektu do zaopiniowania w marcu 2025 r. Mimo krytyki KRS, ustawę ostatecznie podpisał Prezydent.

Spór dotyczy tego, czy do prowadzenia spraw sądowych można dopuścić osoby, które nie skończyły jeszcze studiów prawniczych. Komisja przygotowująca projekt argumentowała brakami kadrowymi w sądach i chęcią „wdrażania” przyszłych prawników do zawodu już na etapie studiów. Krajowa Rada Sądownictwa (KRS) uznała to za błąd - jej zdaniem praca asystenta wymaga pełnej wiedzy prawniczej i pełnej dyspozycyjności, a tworzenie niżej wykwalifikowanego stanowiska obniży jakość pracy sądów, zwłaszcza że problem kadrowy złagodziła już wcześniejsza podwyżka wynagrodzeń asystentów. Mimo tego sporu, projekt przeszedł dalszy proces ustawodawczy i stał się obowiązującym prawem.