Do druku nr 1204 - opinia FZZ (2)

To pismo związku zawodowego, a nie sam projekt ustawy. Forum Związków Zawodowych przekazało Sejmowi opinię Krajowego Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Ad Rem” - organizacji reprezentującej asystentów sędziów. Związek odnosi się do zmian, które we wrześniu 2025 roku zaproponowała Rada Ministrów do projektu zmiany ustawy o ustroju sądów powszechnych. Projekt ten wprowadza nowe stanowisko młodszego asystenta sędziego oraz zmienia zasady awansu na stanowisko starszego asystenta sędziego - czyli dotyczy tego, jak wygląda kariera zawodowa osób, które na co dzień pomagają sędziom przygotowywać sprawy.

• Związek popiera skrócenie wymaganego stażu pracy potrzebnego do awansu na starszego asystenta sędziego z 10 do 7 lat oraz zniesienie wymogu posiadania samych pozytywnych ocen okresowych.
• Popiera też pomysł, by prawo do awansu miały również osoby ze stopniem naukowym doktora nauk prawnych - ale sprzeciwia się temu, by samo wpisanie na listę adwokatów czy radców prawnych dawało to prawo bez dodatkowego stażu w sądzie.
• Postuluje, aby osoby po egzaminie adwokackim, radcowskim, notarialnym lub z doktoratem musiały mimo to przepracować w sądzie co najmniej 4 lata przed awansem - inaczej niż osoby po egzaminie sędziowskim lub prokuratorskim, które miałyby prawo do awansu bez stażu.
• Domaga się, żeby awans na starszego asystenta po spełnieniu warunków był obowiązkowy, a nie - jak proponuje rząd - zależny od uznania i dostępnych pieniędzy w budżecie danego sądu.
• Zwraca uwagę na lukę prawną: nie wiadomo, czy nowe stanowisko młodszego asystenta obejmują te same zasady dotyczące obowiązkowego stażu (tzw. aplikacji) co zwykłych asystentów, co mogłoby wydłużyć czas pracy na umowach na czas określony ponad dopuszczalny limit z Kodeksu pracy.

Pismo złożyło Forum Związków Zawodowych, przekazując Sejmowi opinię swojej organizacji członkowskiej - Krajowego Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Ad Rem” z Wrocławia, zrzeszającego asystentów sędziów. Motywacją jest obrona interesów zawodowych tej grupy w toku prac nad zmianami zaproponowanymi przez Radę Ministrów.

Ten dokument dotyczy przede wszystkim jednej grupy zawodowej - asystentów sędziów, czyli prawników zatrudnionych w sądach, którzy przygotowują projekty orzeczeń i pomagają w prowadzeniu spraw. Pośrednio dotyczy też wszystkich, którzy czekają na rozstrzygnięcie sprawy w sądzie, bo od liczby i doświadczenia asystentów zależy tempo pracy sędziów.

Jeśli jesteś asystentem sędziego z kilkuletnim stażem - po zmianach mógłbyś szybciej awansować na starszego asystenta, ale związek ostrzega, że w praktyce nadal będzie to zależeć od tego, czy dany sąd ma na to pieniądze w budżecie, a nie tylko od Twoich kwalifikacji.

Jeśli jesteś studentem prawa lub świeżo po studiach i rozważasz pracę jako młodszy asystent sędziego - związek wskazuje, że niejasne przepisy mogą sprawić, że utkniesz na umowie na czas określony dłużej, niż powinieneś, zanim przejdziesz obowiązkowy staż.

Jeśli masz uprawnienia adwokata, radcy prawnego lub notariusza i myślisz o pracy w sądzie - według postulatów związku nie awansowałbyś od razu na wyższe stanowisko, tylko musiałbyś najpierw przepracować kilka lat jako zwykły asystent.

Ten dokument sam w sobie jest opinią - nie towarzyszą mu inne, odrębne stanowiska instytucji. Krajowy Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Ad Rem” ocenia propozycje rządu częściowo pozytywnie: popiera skrócenie wymaganego stażu z 10 do 7 lat oraz otwarcie ścieżki awansu dla osób z doktoratem nauk prawnych. Jednocześnie zgłasza konkretne zastrzeżenia - sprzeciwia się przyznawaniu prawa do awansu wyłącznie na podstawie wpisu na listę adwokatów lub radców prawnych (bez dodatkowego stażu w sądzie), domaga się, by awans był obowiązkowy zamiast uznaniowy, oraz wskazuje lukę prawną dotyczącą stażu (aplikacji) dla nowego stanowiska młodszego asystenta. Związek podtrzymuje też swoje wcześniejsze, bardziej krytyczne stanowisko z kwietnia 2025 roku, w którym argumentował, że samo utworzenie stanowiska młodszego asystenta nie rozwiąże problemu niskich zarobków w tym zawodzie.

Dokument nie zawiera Oceny Skutków Regulacji (OSR) ani szacunków kosztów - to opinia związku zawodowego, nie sam projekt ustawy z analizą finansową. Na podstawie treści pisma można jednak wskazać skutki jakościowe: jeśli rząd uwzględni postulaty związku, sądy będą musiały zaplanować w swoich budżetach obowiązkowe (a nie jak dotąd uznaniowe) wypłaty wyższych wynagrodzeń dla awansowanych starszych asystentów, co dla części sądów może oznaczać większe i trudniejsze do uniknięcia wydatki płacowe. Dla samych asystentów sędziów efektem byłaby większa przewidywalność ścieżki kariery i wynagrodzenia. Związek ostrzega też, że bez uregulowania kwestii stażu dla młodszych asystentów mogą oni utknąć na umowach na czas określony dłużej niż limit przewidziany w Kodeksie pracy.

To pismo uzupełniające do komisyjnego projektu zmiany ustawy o ustroju sądów powszechnych, pracowanego przez sejmową Komisję Sprawiedliwości i Praw Człowieka. Rada Ministrów przedstawiła swoje stanowisko do projektu 23 września 2025 roku, a związek zawodowy odniósł się do niego pismem z 5 listopada 2025 roku, złożonym w Sejmie dzień później.

Spór dotyczy głównie tego, czy awans asystenta sędziego na wyższe stanowisko ma być automatyczny po spełnieniu warunków, czy pozostać uznaniowy i zależny od budżetu sądu. Rząd proponuje rozwiązanie fakultatywne, związek zawodowy domaga się rozwiązania obowiązkowego, argumentując, że inaczej awans nadal będzie nierówny i nieprzewidywalny. Drugi punkt sporu to zakres uprawnień do awansu bez wymaganego stażu - związek chce, by taki przywilej mieli tylko ci, którzy zdali egzamin sędziowski lub prokuratorski, a nie także osoby z uprawnieniami adwokata, radcy prawnego czy notariusza.