Do druku nr 1344 - opinia NZZOP

To pismo od związku zawodowego nauczycieli (Niezależny Związek Zawodowy Oświata Polska) do Marszałka Sejmu, premiera i kilku innych urzędów, dotyczące rządowego projektu ustawy o zawodzie psychologa, który dopiero zaczyna być procedowany w komisjach sejmowych. Związek ostrzega, że projekt - choć przygotowany w Ministerstwie Zdrowia - w praktyce może pozbawić psychologów pracujących w szkołach prawa do prowadzenia socjoterapii i podobnych zajęć terapeutycznych z uczniami, chyba że zdobędą bliżej nieokreślone, dodatkowe uprawnienia. Do pisma dołączono szczegółowy alert konstytucyjny, wskazujący kilkanaście miejsc w projekcie, które zdaniem związku naruszają Konstytucję.

• Dziś psycholog ma prawo prowadzić psychoterapię wprost z ustawy z 2001 roku. Po zmianie mógłby ją prowadzić tylko wtedy, gdy zdobędzie osobne uprawnienia psychoterapeuty na podstawie ustawy, która jeszcze nie istnieje.
• Nauczyciele-psycholodzy w szkołach, poradniach i ośrodkach dla młodzieży (np. młodzieżowych ośrodkach socjoterapii) mogliby stracić prawo do prowadzenia socjoterapii i zajęć profilaktycznych, mimo że dziś prowadzą je legalnie na podstawie przepisów o kwalifikacjach nauczycieli.
• Projekt wymaga pisemnej zgody ucznia i rodzica na niemal każdą interwencję psychologa - łącznie ze zgodą sprawcy przemocy rówieśniczej i jego rodzica na to, by psycholog w ogóle zajął się sprawą.
• Psycholog miałby prowadzić osobną dokumentację psychologiczną z danymi osobowymi uczniów, niezależną od dziennika zajęć - a projekt nie mówi jasno, kto za te dane odpowiada: psycholog czy szkoła.
• Nauczycielowi-psychologowi ukaranemu tylko za część obowiązków grozi rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia w całym zakresie zatrudnienia, nawet jeśli reszta jego pracy (np. jako wychowawcy) nie budziła żadnych zastrzeżeń.

Sam projekt to inicjatywa rządu, przygotowana w Ministerstwie Zdrowia. Opinię i alert konstytucyjny wysłał związek zawodowy NZZ Oświata Polska (prezeska Dagmara Rucińska) - te same zastrzeżenia zgłaszał już wcześniej w konsultacjach rządowych, bez odzewu.

Ta sprawa dotyczy przede wszystkim nauczycieli-psychologów zatrudnionych w szkołach, przedszkolach, poradniach psychologiczno-pedagogicznych i w ośrodkach dla młodzieży z trudnościami wychowawczymi - ale pośrednio także rodziców i uczniów, którzy z ich pomocy korzystają.

Jeśli jesteś nauczycielem-psychologiem w młodzieżowym ośrodku socjoterapii, po wejściu ustawy w życie mógłbyś od razu, bez żadnego okresu przejściowego, stracić prawo do prowadzenia zajęć, które dziś są obowiązkową częścią pracy z podopiecznymi. Jeśli jesteś rodzicem ucznia korzystającego ze wsparcia psychologa w szkole, twoje dziecko może zostać poproszone o pisemną zgodę nawet na zwykłą rozmowę wychowawczą czy udział w lekcji o profilaktyce uzależnień - czego nie wymaga się, gdy tę samą rozmowę prowadzi pedagog lub wychowawca. Jeśli jesteś nastolatkiem w kryzysie, skonfliktowanym z jednym z rodziców, brak jego pisemnej zgody może w praktyce odciąć cię od pomocy psychologa w szkole.

W dostępnym materiale znajduje się tylko jedna opinia - krytyczne stanowisko Niezależnego Związku Zawodowego Oświata Polska wraz z 14-stronicowym alertem konstytucyjnym. Związek wskazuje kilkanaście miejsc w projekcie, które jego zdaniem naruszają Konstytucję RP: między innymi wolność wykonywania zawodu, ochronę danych osobowych (zgodnie z unijnym RODO), zasadę przyzwoitej legislacji oraz prawo dzieci do ochrony zdrowia. Pismo trafiło też do Rzecznika Praw Obywatelskich, Rzecznika Praw Dziecka i Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, ale ich odpowiedzi nie są częścią tego dokumentu.

To pismo nie jest oceną skutków regulacji - to krytyczna opinia związku zawodowego, więc nie zawiera żadnych szacunków kosztów ani liczby osób, których zmiana dotknie. Według związku, jeśli projekt wejdzie w życie w obecnym kształcie, nauczyciele-psycholodzy w szkolnictwie specjalnym (młodzieżowe ośrodki socjoterapii, ośrodki wychowawcze, poradnie) mogą natychmiast, bez żadnego okresu przejściowego, stracić możliwość prowadzenia zajęć, które dziś prowadzą legalnie. Szkoły i placówki musiałyby też zmierzyć się z niejasnymi obowiązkami - kto ma zbierać pisemne zgody, kto odpowiada za ochronę danych osobowych uczniów i kto przechowuje dokumentację psychologiczną. Związek ostrzega, że brak jasnych przepisów może w praktyce utrudnić codzienną pracę psychologów szkolnych i pozbawić wsparcia uczniów, którzy najbardziej go potrzebują, na przykład w sytuacjach przemocy rówieśniczej czy kryzysu psychicznego.

Projekt (druk 1344) jest procedowany na wspólnych posiedzeniach Komisji Polityki Społecznej i Rodziny oraz Komisji Zdrowia. Opinię związku zawodowego z alertem konstytucyjnym Kancelaria Sejmu przyjęła 3 grudnia 2025 roku.

Związek zawodowy twierdzi, że projekt w obecnym kształcie łamie kilkanaście przepisów Konstytucji RP - ogranicza swobodę wykonywania zawodu psychologa, narusza zasady ochrony danych osobowych i pozostawia zbyt wiele niejasności prawnych, które mogą zaszkodzić uczniom. Twórcy projektu argumentowali w toku prac rządowych, że nowe przepisy mają uporządkować rynek usług psychoterapeutycznych i oddzielić kompetencje psychologa od nieuregulowanego jeszcze zawodu psychoterapeuty - jednak według związku te uwagi zostały zignorowane. W tym dokumencie nie ma jednak głosu drugiej strony - nie wiadomo, jak na te zarzuty odpowiada rząd czy komisje sejmowe.