Do druku nr 1346 - opinia ZPP

To pismo to oficjalna opinia Związku Powiatów Polskich - organizacji zrzeszającej polskie powiaty - w sprawie poselskiego projektu ustawy zmieniającego przepisy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym. Projekt, złożony przez grupę posłów, ma wzmocnić ochronę języków i kultury mniejszości narodowych, między innymi przez rozwój nauczania języka regionalnego, jak kaszubski. Powiaty popierają sam cel tych zmian, ale ostrzegają, że projekt nie mówi wprost, skąd wziąć pieniądze na jego wdrożenie.

• Związek Powiatów Polskich popiera generalny cel projektu - ochronę dziedzictwa językowego i kulturowego mniejszości narodowych i etnicznych.
• Wskazuje, że największym wydatkiem związanym z pielęgnowaniem języka regionalnego są koszty jego nauczania w szkołach.
• Krytykuje autorów projektu za to, że w uzasadnieniu napisali jedynie, że koszt kształcenia „ciężko jest oszacować”, zamiast podać konkretne kwoty.
• Sprzeciwia się pomysłowi, by pieniądze na nauczanie języka regionalnego brać z budżetu oświatowego, którym dysponuje minister edukacji, bez jego zwiększenia - bo oznaczałoby to zabieranie środków innym zadaniom szkół.
• Wnioskuje o ogólne zwiększenie puli pieniędzy na oświatę, tak by dało się wprowadzić nowe przepisy bez uszczerbku dla innych wydatków szkolnych.

Opinię przygotował Związek Powiatów Polskich, zrzeszający polskie powiaty, w odpowiedzi na poselski projekt ustawy przesłany mu do zaopiniowania. Podpisał ją prezes Andrzej Płonka, 29 lipca 2025 r.

Ten dokument bezpośrednio dotyczy rodzin, które chcą, by ich dzieci uczyły się języka regionalnego - na przykład kaszubskiego - a także samorządów, które muszą znaleźć na to pieniądze w swoich budżetach oświatowych.

Jeśli jesteś rodzicem dziecka uczącego się języka regionalnego w szkole, to w praktyce sprawa zależy od tego, czy państwo zwiększy pieniądze na oświatę, czy każe samorządom szukać oszczędności gdzie indziej - w drugim wypadku nauka języka regionalnego może odbywać się kosztem na przykład zajęć dodatkowych czy remontów szkół.

Jeśli jesteś urzędnikiem powiatu odpowiedzialnym za budżet oświatowy, musisz liczyć się z tym, że nowe obowiązki związane z nauczaniem języka regionalnego mogą pojawić się bez dodatkowych pieniędzy z budżetu państwa - chyba że posłowie posłuchają apelu Związku Powiatów Polskich.

Jedyną opinią widoczną w tym dokumencie jest stanowisko Związku Powiatów Polskich, które co do zasady popiera cel projektu - ochronę języka i kultury mniejszości narodowych - ale zgłasza poważne zastrzeżenia budżetowe: brak oszacowania kosztów nauczania języka regionalnego oraz ryzyko, że nowe zadania zostaną sfinansowane kosztem innych potrzeb oświatowych. Do tego dokumentu nie dołączono innych opinii ani stanowisk instytucji.

Ten dokument nie jest częścią Oceny Skutków Regulacji (OSR) - jest komentarzem do jej braku. Według Związku Powiatów Polskich uzasadnienie projektu nie podaje żadnych konkretnych kwot kosztów nauczania języka regionalnego, ograniczając się do stwierdzenia, że trudno je oszacować. Jeśli posłowie nie zwiększą puli pieniędzy na oświatę, koszty wprowadzenia nowych przepisów spadną na budżet oświatowy, którym dysponuje minister edukacji - a to, zdaniem powiatów, może oznaczać ograniczenie środków na inne zadania szkół, żeby sfinansować naukę języka regionalnego.

Poselski projekt ustawy wpłynął do Sejmu 21 maja 2025 r. jako druk nr 1346 i został przesłany do zaopiniowania instytucjom, w tym Związkowi Powiatów Polskich, którego opinia wpłynęła do Sejmu 1 sierpnia 2025 r., przed dalszymi pracami komisji.

Związek Powiatów Polskich nie kwestionuje samego pomysłu ochrony języka mniejszości narodowych, ale ostro krytykuje sposób jego sfinansowania. Zdaniem powiatów nie powinno się przerzucać kosztów nowych obowiązków na istniejący budżet oświatowy, bo to oznaczałoby, że pieniądze na naukę języka regionalnego zabiorą innym zadaniom szkół. Autorzy projektu w uzasadnieniu odpowiadają jedynie, że dokładne koszty trudno oszacować z góry.