Do druku nr 1526 - opinia RPD

Grupa posłów złożyła 27 czerwca 2025 roku projekt zmiany ustawy - Prawo oświatowe, który wprowadza całkowity zakaz korzystania przez uczniów szkół podstawowych z telefonów komórkowych i innych urządzeń do porozumiewania się na odległość na terenie szkoły, a szkołom ponadpodstawowym daje możliwość wprowadzenia podobnego zakazu we własnym zakresie. Ten dokument to opinia Rzecznik Praw Dziecka Moniki Horny-Cieślak, wysłana do Marszałka Sejmu, która krytycznie ocenia ten pomysł i wskazuje na jego liczne wady oraz ryzyka dla uczniów.

• Dziś szkoły podstawowe same decydują o zasadach korzystania z telefonów - projekt wprowadza ustawowy, ogólnokrajowy zakaz używania telefonów komórkowych przez uczniów na terenie szkoły podstawowej.
• Szkoły ponadpodstawowe nie dostają obowiązku, lecz tylko możliwość wprowadzenia podobnego zakazu we własnym zakresie.
• Projekt przewiduje wyjątki od zakazu „w uzasadnionych przypadkach” (np. cele dydaktyczne), ale nie precyzuje, jakie to konkretnie sytuacje.
• Szkoły dostają 3 miesiące od wejścia ustawy w życie na zmianę statutu wprowadzającą ten zakaz - mimo że zakaz i tak wynikałby wprost z ustawy.
• Zakaz obejmuje wyłącznie uczniów - nie dotyczy nauczycieli ani innych dorosłych obecnych w szkole.

Projekt złożyła grupa posłów 27 czerwca 2025 roku. Analizowany dokument to opinia Rzecznik Praw Dziecka Moniki Horny-Cieślak, sporządzona wraz z Radą Dzieci i Młodzieży przy Rzeczniku Praw Dziecka, krytyczna wobec zakazu w obecnym kształcie.

Zmiana dotyczy przede wszystkim uczniów szkół podstawowych i ich rodziców, a pośrednio także nauczycieli i dyrektorów, którzy będą musieli wdrożyć zakaz w praktyce. Jeśli masz dziecko w szkole podstawowej, w praktyce oznacza to, że nie będzie ono mogło korzystać z telefonu na terenie szkoły, nawet jeśli dziś macie w domu inne zasady. Jeśli twoje dziecko ma specjalne potrzeby edukacyjne - na przykład korzysta z aplikacji zdrowotnych, ułatwiających czytanie, komunikację alternatywną lub organizację dnia - projekt w obecnym kształcie nie przewiduje dla niego żadnego wyjątku, co może utrudnić mu codzienne funkcjonowanie w szkole. Jeśli jesteś nauczycielem lub dyrektorem szkoły, będziesz musiał egzekwować zakaz bez jasnych wskazówek ustawodawcy, co do niego i jak go stosować.

Do tego zestawienia dołączona jest wyłącznie opinia Rzecznik Praw Dziecka Moniki Horny-Cieślak, przygotowana wspólnie z Radą Dzieci i Młodzieży przy Rzeczniku Praw Dziecka. Rzeczniczka ocenia projekt krytycznie: jej zdaniem odgórny zakaz nie uczy odpowiedzialności i będzie prowadził do prób jego obchodzenia, przepisy o wyjątkach „dydaktycznych” są zbyt niejasne, projekt pomija uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, nie wskazuje, jak zakaz ma być egzekwowany, a rodzice i uczniowie mogą jedynie wyrazić niewiążącą opinię przy jego wprowadzaniu. Innych opinii - na przykład rządu, ekspertów pedagogicznych czy organizacji branżowych - do tego zestawienia nie dołączono.

Ten dokument to opinia, a nie sama ustawa ani jej Ocena Skutków Regulacji (OSR) - nie zawiera więc szacunków liczby uczniów objętych zakazem ani kosztów wdrożenia. Z treści opinii wynika natomiast, że jeśli projekt wejdzie w życie bez zmian, szkoły podstawowe będą musiały w ciągu 3 miesięcy od wejścia ustawy w życie zmienić swoje statuty, a dyrektorzy i nauczyciele będą musieli sami wypracować sposób egzekwowania zakazu, bo ustawa im go nie wskazuje. Uczniowie ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, korzystający dziś z telefonu jako pomocy w funkcjonowaniu w szkole, mogą stracić tę możliwość, jeśli projekt nie zostanie zmieniony.

Projekt złożono 27 czerwca 2025 roku i jest obecnie na etapie prac komisji sejmowej. Opinię Rzecznika Praw Dziecka przesłano Marszałkowi Sejmu 25 lipca 2025 roku, a do Sejmu wpłynęła ona 29 lipca 2025 roku.

Autorzy projektu chcą całkowitego zakazu telefonów w szkołach podstawowych, traktując to jako sposób ochrony dzieci przed nadmiernym korzystaniem z ekranów. Rzecznik Praw Dziecka sprzeciwia się takiemu rozwiązaniu, argumentując, że odgórny zakaz nie uczy odpowiedzialności, jest nieprecyzyjny prawnie, pomija potrzeby uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi i nie daje rodzicom ani uczniom realnego wpływu na decyzję - mogą jedynie wyrazić opinię, która nie jest wiążąca.