Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw.

Rząd proponuje dużą przebudowę zasad prowadzenia spraw karnych - zmienia się Kodeks postępowania karnego (KPK) oraz kilkanaście innych ustaw, m.in. o prokuraturze i o Krajowej Administracji Skarbowej (KAS). Projekt cofa część zmian wprowadzonych w ostatnich latach, które - zdaniem autorów - dały prokuratorowi zbyt dużą przewagę nad sądem i osłabiły prawo do obrony. Autorzy chcą przywrócić sądowi rolę głównego arbitra w procesie karnym, ograniczyć nadużywanie aresztu tymczasowego oraz dostosować polskie prawo do wymogów unijnych i wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Projekt powstał na bazie prac Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego.

• Osoba zatrzymana przez policję dostanie od razu listę dyżurujących obrońców i będzie mogła żądać obrońcy z urzędu - koszty tej pomocy tymczasowo pokryje państwo.
• To sąd, a nie prokurator, ma decydować w kluczowych momentach procesu - znika m.in. wymóg zgody prokuratora na wycofanie wniosku o ściganie w trakcie rozprawy oraz prawo prokuratora do blokowania wyłączenia jawności rozprawy.
• Trudniej będzie stosować i przedłużać areszt tymczasowy - uzasadnienie projektu wprost mówi o „drastycznym wzroście” liczby aresztowań w ostatnich latach, który ma zostać powstrzymany.
• Znika obowiązek pisania wyroków na sztywnych formularzach urzędowych - sędziowie wrócą do swobodnego, opisowego uzasadniania orzeczeń.
• Pokrzywdzonemu będzie łatwiej samodzielnie skierować sprawę do sądu, gdy prokurator odmówi ścigania, a podejrzani niesłyszący lub niemi zyskają prawo do pomocy tłumacza języka migowego na każdym etapie sprawy.

Projekt złożył rząd. Opiera się na pracach Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego, która wskazywała na potrzebę dostosowania przepisów karnych do standardów konstytucyjnych i międzynarodowych.

Zmiany dotkną każdego, kto może znaleźć się po którejś ze stron sprawy karnej - jako podejrzany, pokrzywdzony albo bliski osoby zatrzymanej. Jeśli zostaniesz zatrzymany przez policję, od razu dostaniesz informację, jak skontaktować się z dyżurującym obrońcą, a jeśli nie stać cię na prawnika - państwo tymczasowo pokryje koszt jego pomocy. Jeśli jesteś ofiarą przestępstwa i prokurator umorzy postępowanie albo odmówi wniesienia oskarżenia, łatwiej będzie ci samodzielnie skierować sprawę do sądu. Jeśli ty lub ktoś bliski trafi do aresztu tymczasowego, projekt ma sprawić, że sąd będzie musiał dokładniej sprawdzać, czy areszt naprawdę jest konieczny, zamiast przedłużać go niemal automatycznie. Osoby głuche lub nieme, które staną się podejrzanymi, zyskają zagwarantowaną pomoc tłumacza języka migowego nie tylko na przesłuchaniu, ale też w kontaktach z obrońcą.

Do druku nie dołączono opinii zewnętrznych instytucji ani wyników konsultacji.

Dostępny fragment druku nie zawiera osobnej Oceny Skutków Regulacji (OSR) z wyliczeniami kosztów. Z treści uzasadnienia wynika, że skutki będą przede wszystkim organizacyjne: sądy i prokuratura będą musiały dostosować się do przywróconego rozkładu uprawnień, a instytucje zapewniające dyżury obrońców i tłumaczy języka migowego będą musiały zorganizować taką pomoc na każde zgłoszenie. Koszty pomocy prawnej świadczonej zatrzymanym przez dyżurujących obrońców tymczasowo pokryje Skarb Państwa, co oznacza dodatkowe wydatki budżetowe, których wysokości dokument nie podaje.

To rządowy projekt zmiany Kodeksu postępowania karnego (KPK) i kilkunastu innych ustaw, oparty na propozycjach Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego. Dostępny fragment druku nie wskazuje, na jakim etapie prac sejmowych obecnie się znajduje.

Projekt dotyka tematów, które od lat budzą spory wśród prawników. Pierwszy to wykorzystywanie w sądzie dowodów zdobytych z naruszeniem prawa - uzasadnienie wprost przyznaje, że temat „budzi szereg kontrowersji”, choć projekt nie znosi obowiązujących w tym zakresie zasad, tylko je porządkuje. Drugi spór dotyczy skali stosowania aresztu tymczasowego - autorzy powołują się na dane statystyczne pokazujące jego „drastyczny wzrost” w ostatnich latach i proponują ograniczenia, którym może sprzeciwić się część środowiska prokuratorskiego, bo ograniczają one jego dotychczasowe uprawnienia.