Do druku nr 1651 - opinia RDS.

To pismo czterech organizacji pracodawców skierowane do Sejmu w sprawie senackiego projektu zmiany ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Organizacje uważają, że projekt Senatu - dotyczący wyłącznie statusu osób, które jako dzieci doznały represji w czasach PRL na zasadzie odpowiedzialności zbiorowej - jest zbyt wąski i sztucznie odrywa jedną sprawę od innych, pilniejszych postulatów całego środowiska byłych opozycjonistów. W odpowiedzi proponują połączyć prace nad tym projektem z szerszym, dołączonym do pisma projektem środowiskowym.

• Organizacje pracodawców krytykują senacki projekt jako zbyt wąski - dotyczy tylko statusu osób represjonowanych jako dzieci, pomijając resztę środowiska byłych opozycjonistów.
• Rekomendują połączenie prac nad senackim projektem z szerszym projektem środowiskowym, przygotowanym na bazie apelu 258 byłych opozycjonistów i represjonowanych z czerwca 2021 roku.
• Dołączony do pisma projekt środowiskowy rozszerzałby prawo do statusu działacza opozycji na osoby represjonowane jako dzieci lub krewni działaczy, tzw. ofiary odpowiedzialności zbiorowej.
• Projekt środowiskowy podnosiłby o połowę dodatek wyrównawczy do emerytury lub renty dla osób usuniętych ze szkół lub uczelni za działalność opozycyjną - do 4569,44 zł miesięcznie.
• Wprowadzałby nowe świadczenie zastępcze w wysokości 2132,40 zł miesięcznie dla osób ze statusem działacza, które nie zdobyły stażu potrzebnego do emerytury lub renty.

Pismo złożyły cztery reprezentatywne organizacje pracodawców zasiadające w Radzie Dialogu Społecznego: Business Centre Club, Federacja Przedsiębiorców Polskich, Polskie Towarzystwo Gospodarcze oraz Związek Rzemiosła Polskiego, w odpowiedzi na prośbę Kancelarii Sejmu o opinię.

Sprawa dotyczy wąskiej, ale konkretnej grupy obywateli - byłych działaczy opozycji antykomunistycznej i osób represjonowanych z powodów politycznych w czasach PRL oraz ich rodzin. Zwykłego obywatela niezwiązanego z tym środowiskiem pismo nie dotyka bezpośrednio finansowo.

Jeśli twój bliski krewny - na przykład rodzic lub dziadek - był działaczem opozycji antykomunistycznej i ma już potwierdzony status, a ty sam doznałeś represji tylko dlatego, że byłeś członkiem jego rodziny, to postulowany przez organizacje szerszy projekt dałby ci możliwość uzyskania własnego statusu osoby represjonowanej.

Jeśli w młodości zostałeś usunięty ze szkoły lub uczelni za działalność opozycyjną i dziś pobierasz niską emeryturę lub rentę, proponowana przez organizacje zmiana podniosłaby twój dodatek wyrównawczy o połowę - z obecnego progu 3046,29 zł do 4569,44 zł miesięcznie.

To pismo samo jest opinią czterech organizacji pracodawców - Business Centre Club, Federacji Przedsiębiorców Polskich, Polskiego Towarzystwa Gospodarczego i Związku Rzemiosła Polskiego - które negatywnie oceniają wąski zakres senackiego projektu i rekomendują połączenie go z szerszym projektem środowiskowym. Rzecznik Praw Obywatelskich dwukrotnie w 2025 roku pisemnie poparł ten szerszy projekt środowiskowy - 12 maja wobec Senatu i 8 sierpnia wobec Sejmu. Wcześniej, w latach 2021-2022, bardzo podobny projekt poselski uzyskał pozytywne opinie między innymi Business Centre Clubu, Pracodawców Rzeczpospolitej Polskiej i Konfederacji Lewiatan, ale mimo to został odrzucony przez większość sejmową bez dyskusji w głosowaniu 9 marca 2023 roku.

Samo pismo nie jest projektem ustawy i nie zawiera własnej Oceny Skutków Regulacji dla senackiego projektu, którego dotyczy. Dołączony do niego szerszy projekt środowiskowy zawiera jednak własne szacunki finansowe: według stanu na 31 maja 2025 roku potwierdzony status działacza opozycji lub osoby represjonowanej miało 15 594 osoby żyjące i 3062 osoby zmarłe, a proponowane zmiany zwiększyłyby liczbę osób żyjących ze statusem o najwyżej 3 procent. Koszt wypłaty dodatkowych świadczeń miesięcznych oszacowano na maksymalnie 9 577 000 zł rocznie, a koszt podwyższenia świadczeń wyrównawczych i wprowadzenia nowego świadczenia zastępczego - na maksymalnie około 7 200 000 zł rocznie, przy założeniu, że obie te grupy razem nie przekroczą 400 osób. Koszty te miałyby w całości obciążać budżet państwa i z roku na rok maleć, ponieważ liczba żyjących opozycjonistów systematycznie się zmniejsza.

Senacki projekt, którego formalnie dotyczy niniejsze pismo, ostatecznie został uchwalony i podpisany przez Prezydenta bez połączenia z szerszym projektem środowiskowym postulowanym przez organizacje pracodawców.

Pismo powstało na prośbę Kancelarii Sejmu z 8 sierpnia 2025 roku o opinię Rady Dialogu Społecznego w ramach konsultacji senackiego projektu, złożonego przez Senat 31 lipca 2025 roku. Organizacje odpowiedziały 8 września 2025 roku. Projekt ostatecznie przeszedł całą ścieżkę legislacyjną i został podpisany przez Prezydenta.

Organizacje pracodawców otwarcie krytykują sposób procedowania sprawy - uważają, że zajmowanie się wyłącznie wąskim senackim projektem, dotyczącym jednej grupy osób represjonowanych jako nieletni, przy jednoczesnym pomijaniu szerszego postulatu całego środowiska byłych opozycjonistów zgłoszonego już w 2021 roku, jest niesprawiedliwe wobec starszej, szybciej odchodzącej części tego środowiska. Przypominają, że bardzo podobny, szerszy projekt poselski uzyskał w latach 2021-2022 same pozytywne opinie zapytanych instytucji, a mimo to został odrzucony przez większość sejmową bez żadnej dyskusji w marcu 2023 roku. Mimo tych apeli senacki projekt został ostatecznie uchwalony w wąskim zakresie, bez połączenia z postulowanym szerszym projektem.