Do druku nr 1765 - opinia PG

Grupa posłów złożyła projekt zmiany ustawy o ochronie zwierząt, który ma ułatwić odstraszanie niedźwiedzi brunatnych i żubrów, gdy te podchodzą zbyt blisko ludzkich domów. Chodzi o to, żeby myśliwi mogli używać specjalnej, mocniejszej broni z gumowymi pociskami do płoszenia tych zwierząt - bo dotychczasowa broń gazowa, jak twierdzą autorzy projektu, nie jest wystarczająco skuteczna. Dokument, który tu analizujemy, to nie sam projekt, lecz krytyczna opinia Prokuratora Generalnego na jego temat, sporządzona w ramach obowiązkowych konsultacji.

• Do ustawy o ochronie zwierząt dodane zostają nowe przepisy wprowadzające wyjątek od ogólnego zakazu znęcania się nad zwierzętami - dotyczący wyłącznie niedźwiedzia brunatnego i żubra.
• Powstaje możliwość płoszenia tych dwóch gatunków na podstawie zezwoleń wydawanych według przepisów o ochronie przyrody lub prawa łowieckiego.
• Dopuszczone zostaje użycie mocniejszej broni gładkolufowej z gumowymi pociskami - silniejszej niż stosowana dotąd broń gazowa.
• Prawo do kupowania i używania takiej specjalnej amunicji zyskują nie tylko służby (jak Policja czy Straż Parku), ale też osoby prywatne, firmy i inne podmioty z pozwoleniem na broń w celach łowieckich.

Projekt zgłosiła grupa posłów (projekt poselski), a nie rząd. Jako powód wskazali rosnącą liczbę niedźwiedzi brunatnych w Bieszczadach i coraz częstsze pojawianie się ich wśród zabudowań w poszukiwaniu jedzenia.

Zmiana dotyczy przede wszystkim mieszkańców terenów, gdzie żyją niedźwiedzie brunatne i żubry - czyli głównie Bieszczadów oraz okolic Puszczy Białowieskiej. Jeśli mieszkasz w miejscowości, obok której niedźwiedzie coraz częściej szukają jedzenia wśród zabudowań, nowe przepisy mają dać myśliwym łatwiejszy sposób na odstraszenie zwierzęcia, zanim dojdzie do niebezpiecznej sytuacji. Jeśli jesteś myśliwym z pozwoleniem na broń w celach łowieckich, projekt daje ci możliwość kupienia i używania specjalnej gumowej amunicji do płoszenia niedźwiedzi i żubrów - ale, jak zauważa Prokurator Generalny, projekt nie przewiduje dla ciebie obowiązkowego szkolenia z ochrony gatunków chronionych, co budzi wątpliwości. Dokument nie podaje szacunków, ile osób lub ile przypadków rocznie miałoby to dotyczyć.

Ten dokument to właśnie opinia Prokuratora Generalnego, i jest ona krytyczna. Prokurator Generalny (w imieniu którego wypowiedział się Pierwszy Zastępca Prokuratora Generalnego Dariusz Korneluk) uważa, że przepisy o płoszeniu niedźwiedzi i żubrów w ogóle powinny się znaleźć w ustawie o ochronie przyrody, a nie w ustawie o ochronie zwierząt - bo to gatunki objęte szczególną ochroną, a nie zwykłe zwierzęta domowe czy gospodarskie. Krytykuje też pomysł opierania się na przepisie prawa łowieckiego dotyczącym zwierząt łownych (czyli tych, na które wolno polować), bo niedźwiedź i żubr do takich zwierząt nie należą - takie rozwiązanie wymagałoby jedynie opinii Polskiego Związku Łowieckiego, co Prokurator Generalny uważa za zbyt słabe zabezpieczenie dla gatunków chronionych. Zwraca też uwagę, że do projektu nie dołączono żadnych opinii ekspertów ani organizacji zajmujących się ochroną zagrożonych gatunków, ani danych statystycznych pokazujących skalę realnych ataków niedźwiedzi i żubrów na ludzi. Prokurator Generalny nie jest przeciwny samej idei ułatwienia płoszenia tych zwierząt - proponuje jednak, by prawo do tego dostawali myśliwi dopiero po obowiązkowym przeszkoleniu w zakresie ochrony gatunków chronionych.

Ten dokument - opinia Prokuratora Generalnego - nie zawiera Oceny Skutków Regulacji (OSR) ani szacunków kosztów wdrożenia. Na podstawie opisanej w nim treści projektu można jednak wskazać skutki jakościowo: niedźwiedź brunatny i żubr, dziś objęte ścisłą ochroną gatunkową, zyskałyby w praktyce niższy poziom ochrony przed niepokojeniem - bo płoszenie mogłoby się odbywać na podstawie łatwiejszej do uzyskania zgody, wzorowanej na przepisach dla zwierząt łownych, zamiast surowszych zasad z ustawy o ochronie przyrody. Krąg osób uprawnionych do posiadania i używania specjalnej gumowej amunicji rozszerzyłby się poza służby państwowe (Policję, Straż Parku) na myśliwych i inne osoby prywatne z pozwoleniem na broń - bez obowiązku dodatkowego szkolenia. Prokurator Generalny ocenia, że może to zwiększyć liczbę osób ingerujących w zachowanie chronionych zwierząt, co jest ryzykiem dla skuteczności ich ochrony.

Projekt wpłynął do Sejmu jako poselski we wrześniu 2025 r. Prokurator Generalny przekazał swoją opinię pod koniec października 2025 r., w ramach konsultacji wymaganych przy tego typu projektach. Mimo krytycznych uwag, prace nad ustawą zostały zakończone, a Prezydent ją podpisał.

Spór dotyczy tego, gdzie i na jakich zasadach powinno się dopuścić płoszenie chronionych zwierząt. Autorzy projektu powołują się na skuteczność podobnego rozwiązania stosowanego w Tatrzańskim Parku Narodowym i na realne zagrożenie ze strony niedźwiedzi szukających jedzenia blisko ludzi. Prokurator Generalny odpowiada, że pomysł miesza ze sobą dwa różne systemy przepisów - ochronę zwierząt i ochronę przyrody - i grozi obejściem surowszych wymogów przewidzianych dla gatunków chronionych, zwłaszcza przez brak obowiązkowych szkoleń dla myśliwych i brak konsultacji z instytucjami zajmującymi się ochroną przyrody, takimi jak Rada Ochrony Przyrody czy Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska.