Do druku nr 1765 - ocena skutków regulacji

Grupa posłów, reprezentowana przez posłankę Elżbietę Burkiewicz, złożyła projekt zmiany ustawy o ochronie zwierząt, żeby skuteczniej odstraszać niedźwiedzie brunatne i żubry od miejsc, gdzie mogą spotkać ludzi. Autorzy piszą wprost, że obecne metody płoszenia tych zwierząt są za słabe, a liczba groźnych spotkań rośnie - np. w bieszczadzkiej gminie Cisna od stycznia do lipca 2025 roku odnotowano już 65 przypadków podchodzenia niedźwiedzi pod domy (dla porównania w 2020 roku było ich 40). Rozwiązaniem ma być zgoda na używanie specjalnej, gumowej amunicji do płoszenia właśnie tych dwóch gatunków, również przez myśliwych. Sam dokument, który tu analizujemy, to nie ustawa, lecz opinia ekspercka oceniająca skutki tego pomysłu.

• Dziś płoszenie chronionych zwierząt jest możliwe tylko na zasadach ogólnych; po zmianie przepisy wprost dopuszczą płoszenie dzikich zwierząt na podstawie zezwolenia wydanego przez Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska, regionalnego dyrektora ochrony środowiska albo marszałka województwa.
• Nowość: do płoszenia niedźwiedzi brunatnych i żubrów będzie można użyć specjalnej, gumowej (niepenetracyjnej) amunicji wystrzeliwanej z gładkolufowej broni - także przez myśliwych, jeśli pozwoli na to wydane zezwolenie.
• Sprzedawcy broni i amunicji będą mogli sprzedać taką gumową amunicję tylko osobie, która ma jednocześnie pozwolenie na broń myśliwską i zezwolenie na płoszenie tych dwóch gatunków.
• Ustawa miała wejść w życie 14 dni po ogłoszeniu.
• Autorzy projektu przyznają, że nie rozważali żadnych rozwiązań alternatywnych, np. lepszego zabezpieczania śmieci, które - zdaniem części uczestników konsultacji - jest prawdziwą przyczyną podchodzenia zwierząt do ludzi.

Jeśli mieszkasz w gminach bieszczadzkich, tatrzańskich albo w Beskidzie Żywieckim, gdzie zdarzają się niebezpieczne spotkania z niedźwiedziami, albo w gminach na Podlasiu koło Puszczy Białowieskiej czy Puszczy Knyszyńskiej, gdzie problemem bywają żubry - ta zmiana ma dać lokalnym służbom i myśliwym skuteczniejsze narzędzie do odstraszenia zwierzęcia, zanim dojdzie do ataku. To samo dotyczy turystów odwiedzających te tereny.

Jeśli jesteś myśliwym należącym do Polskiego Związku Łowieckiego i masz pozwolenie na broń do celów łowieckich, będziesz mógł - po uzyskaniu odpowiedniego zezwolenia - kupić i używać gumowej amunicji do płoszenia niedźwiedzi i żubrów. Opinia zwraca jednak uwagę, że po wygaśnięciu takiego zezwolenia (a zezwolenia są ograniczone czasowo i terytorialnie) posiadanie tej amunicji mogłoby zostać potraktowane jako nielegalne posiadanie amunicji - to realne ryzyko prawne dla myśliwych, na które wskazują autorzy opinii.

Tę ocenę skutków regulacji przygotowało Biuro Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji (BEOS) Kancelarii Sejmu. BEOS ocenia, że projekt ma poważne wady konstrukcyjne - przepisy są niespójne i mogą prowadzić do trudności w ich odczytaniu, co obniża pewność prawa i może rodzić wątpliwości natury konstytucyjnej. Jednocześnie BEOS stwierdza, że projekt nie budzi wątpliwości co do zgodności z Europejską Konwencją Praw Człowieka. We wcześniejszych, osobnych opiniach z 30 września 2025 roku BEOS nie zgłosiło zastrzeżeń co do zgodności projektu z prawem Unii Europejskiej. Do samej opinii nie dołączono stanowisk innych instytucji, takich jak Prokurator Generalny, Krajowa Rada Izb Rolniczych, Narodowy Bank Polski czy Sąd Najwyższy.

Ocena Skutków Regulacji dołączona do projektu wskazuje, że zmiana nie wywoła bezpośrednich skutków gospodarczych, ale może zmniejszyć wypłaty odszkodowań, które Skarb Państwa płaci za szkody wyrządzone przez żubry i niedźwiedzie. W 2023 roku odszkodowania za szkody od żubrów (głównie w zbożu i rzepaku) wyniosły ponad 4,2 mln zł, a od niedźwiedzi (głównie w pasiekach) ponad 600 tys. zł - i od 2021 roku kwoty te systematycznie rosną. Zmiana nie wpłynie na budżety gmin ani powiatów, a jedynie w niewielkim stopniu może odciążyć urzędy zajmujące się wypłatą tych odszkodowań, czyli regionalne dyrekcje ochrony środowiska i dyrekcje parków narodowych.

Wyniki konsultacji społecznych (wzięło w nich udział 320 osób) pokazują, że temat mocno dzieli opinię publiczną: 46% ankietowanych zdecydowanie popiera potrzebę takiej ustawy, a 45% jest zdecydowanie przeciwnych; wobec samego proponowanego rozwiązania 42% jest za, a 47% przeciw. Przeciwnicy argumentują, że prawdziwą przyczyną podchodzenia niedźwiedzi i żubrów do ludzi jest niewłaściwe zabezpieczanie odpadów, a odstraszanie daje tylko chwilowy efekt i może nawet zwiększyć agresję zwierzęcia. Zwracają też uwagę, że gumowe pociski wystrzelone ze zbyt bliskiej odległości mogą zranić, oślepić, złamać kości, a nawet zabić zwierzę. Zwolennicy podkreślają natomiast, że skuteczniejsze płoszenie zmniejszy presję na bardziej drastyczne rozwiązania, takie jak odstrzał zwierząt stwarzających zagrożenie.