Do druku nr 1817 - opinia BEOS.

Ten dokument to opinia Biura Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji Kancelarii Sejmu na temat poselskiego projektu ustawy o pomocy dla rolników uprawiających zboża i rzepak. Projekt ma zrekompensować rolnikom straty spowodowane gwałtownym spadkiem cen zbóż w drugiej połowie 2025 roku. Eksperci sejmowi sprawdzili, czy pomysł posłów jest dobrze przygotowany prawnie, ile realnie będzie kosztować budżet państwa i komu faktycznie pomoże.

• Eksperci zwracają uwagę, że projekt nie mówi jasno, jaki problem ma rozwiązać - dopiero z uzasadnienia można się domyślić, że chodzi o straty rolników wynikające ze spadku cen zbóż.
• Kluczowe pojęcie 'strata gospodarcza', od którego zależy przyznanie pomocy, nie zostało w projekcie zdefiniowane - zdaniem ekspertów to zbyt ogólnikowe kryterium.
• Mechanizm obniżania wypłat, gdy pieniędzy zabraknie dla wszystkich chętnych (tzw. współczynnik korygujący), opisano zbyt ogólnie i może to naruszać zasady tworzenia prawa zapisane w Konstytucji.
• Eksperci szacują, że rzeczywisty koszt pomocy może być wyższy niż zakładane przez posłów 3 miliardy złotych - w skrajnym wariancie nawet do 9 miliardów złotych, gdyby o dopłaty ubiegało się bardzo dużo rolników.
• Zdaniem Biura taka pomoc powinna być wprowadzona przepisem wykonawczym rządu, a nie osobną ustawą, bo dotyczy jednorazowej, doraźnej sytuacji.

Projekt złożyli posłowie, a ich przedstawicielem jest poseł Robert Telus. Wnioskodawcy motywują pomoc gwałtownym spadkiem cen zbóż w 2025 roku, który grozi rolnikom utratą płynności finansowej.

Z pomocy skorzystają rolnicy, którzy uprawiają pszenicę, kukurydzę, żyto, jęczmień, owies, pszenżyto, mieszanki zbożowe albo rzepak i rzepik, sprzedali plony między lipcem a grudniem 2025 roku i prowadzą gospodarstwo nie większe niż 300 hektarów. Jeśli jesteś rolnikiem z takim gospodarstwem, dopłatę dostaniesz automatycznie za każdy hektar uprawy, niezależnie od tego, ile faktycznie straciłeś - nawet jeśli sprzedałeś tylko część plonów, a resztę trzymasz w magazynie. Jeśli prowadzisz gospodarstwo większe niż 300 hektarów (a takich w Polsce jest niewiele, około 2,6 tysiąca), pomoc w ogóle cię nie obejmie. Osoby, które mają konto w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej, mogą mieć problem z odebraniem pieniędzy, bo projekt przewiduje wypłatę tylko na zwykły rachunek bankowy.

Sami eksperci Biura Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji mają zastrzeżenia: ich zdaniem projekt powinien mieć formę przepisu wykonawczego rządu, a nie ustawy, a przepis o obniżaniu wypłat jest zapisany zbyt ogólnie. W konsultacjach społecznych zdania były podzielone - część osób popierała pomoc dla rolników z powodu trudnej sytuacji na rynku zbóż, inni wskazywali, że obciąży to budżet państwa i niesprawiedliwie potraktuje inne grupy dotknięte kryzysem. Krajowa Spółdzielcza Kasa Oszczędnościowo-Kredytowa zwróciła uwagę, że projekt nie pozwala wypłacać pieniędzy na konta prowadzone w kasach oszczędnościowo-kredytowych, tylko na zwykłe konta bankowe.

Wnioskodawcy szacują, że pomoc nie przekroczy 3 miliardów złotych z budżetu państwa i nie obciąży budżetów gmin ani powiatów. Eksperci sejmowi, licząc na podstawie podobnego wsparcia z 2024 roku, szacują koszt na około 2,57 miliarda złotych, ale zastrzegają, że przy mniej korzystnych założeniach koszt mógłby sięgnąć nawet 9 miliardów złotych - wtedy trzeba by mocno obniżyć wypłaty dla wszystkich wnioskujących. Dla rolników oznacza to dodatkowy obowiązek złożenia wniosku wraz z fakturami potwierdzającymi sprzedaż zboża. Dla Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) i jej biur powiatowych oznacza to obsługę kolejnej fali wniosków o dopłaty.

To opinia dołączona do poselskiego projektu ustawy, przygotowana 28 października 2025 roku. Projekt czeka teraz na sprawozdanie komisji sejmowej. Podobną, jednorazową pomoc dla części producentów zbóż rząd wprowadził już w 2024 roku przepisem wykonawczym.

Spór dotyczy tego, czy pomoc w ogóle powinna być odrębną ustawą, czy raczej decyzją rządu - eksperci sejmowi uważają, że to przepis wykonawczy byłby właściwszą formą. Kontrowersyjne jest też to, że dopłatę dostanie każdy uprawniony rolnik w tej samej wysokości za hektar, niezależnie od realnej straty - może się zdarzyć, że pieniądze trafią też do gospodarstw, które sprzedały tylko część plonów. W konsultacjach społecznych pojawiły się głosy, że wspieranie tylko jednej branży rolnictwa jest niesprawiedliwe wobec innych, którzy też mierzą się z trudną sytuacją gospodarczą.