Do druku nr 1940 - ocena skutków regulacji

Dokument to opinia Biura Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji Kancelarii Sejmu, oceniająca poselski projekt zmiany przepisów o ubezpieczeniach społecznych. Projekt podnosi próg rocznego przychodu, który pozwala osobom prowadzącym jednoosobową działalność gospodarczą płacić niższe składki na ubezpieczenia społeczne w ramach Małego ZUS Plus - z 120 tysięcy do 200 tysięcy złotych rocznie. Eksperci sejmowi sprawdzają, czy taka zmiana jest zasadna i jakie niesie skutki dla budżetu państwa oraz przyszłych emerytur samych zainteresowanych.

Projekt to inicjatywa poselska - przedstawicielem wnioskodawców jest poseł Ryszard Wilk. Autorzy tłumaczą zmianę tym, że limit 120 tysięcy złotych nie był podnoszony od 2020 roku, mimo wzrostu płacy minimalnej i inflacji sięgającej w tym czasie około 47%.

Zmiana dotyczy przede wszystkim osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą, których roczny przychód mieści się między 120 a 200 tysiącami złotych - dziś muszą płacić pełne składki ZUS, po zmianie mogłyby płacić niższe, zależne od dochodu. Jeśli jesteś taką osobą, oszczędność mogłaby sięgać maksymalnie około 1470 złotych miesięcznie, co poprawiłoby płynność finansową firmy i ułatwiło np. spłatę raty leasingu czy kredytu. Jeśli jednak korzystasz z tej ulgi przez wiele lat, ryzykujesz niższą emeryturę w przyszłości - możesz nie zgromadzić składek wystarczających nawet na emeryturę minimalną. Dotyczy to pośrednio także ogółu ubezpieczonych w ZUS (ponad 16 milionów osób), bo mniejsze wpływy składkowe od tej grupy mogą w przyszłości oznaczać konieczność dopłat z budżetu państwa do emerytur osób, które nie uzbierają wystarczającego kapitału.

Sam analizowany dokument jest krytyczną opinią Biura Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji Kancelarii Sejmu - eksperci zwracają uwagę, że podniesienie limitu bez głębszej analizy systemowej może pogłębić przyszłe ubóstwo emerytalne osób samozatrudnionych i nasilić zjawisko fikcyjnego samozatrudnienia zamiast zatrudnienia na etacie. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) w piśmie do Sejmu wskazał, że planowany na 2026 rok budżet Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie uwzględnia ubytku wpływów wynikającego z tej zmiany. W konsultacjach społecznych (109 ankiet) prawie 90% uczestników poparło projekt, wskazując na brak waloryzacji limitu mimo inflacji, a przeciwnicy ostrzegali przed pogłębianiem nierówności między umową o pracę a działalnością gospodarczą. Do dokumentu nie dołączono odrębnych opinii Prokuratora Generalnego, Krajowej Rady Izb Rolniczych, Narodowego Banku Polskiego (NBP) ani Sądu Najwyższego.

Ocena Skutków Regulacji (OSR) szacuje, że zmiana zmniejszy wpływy ze składek do Funduszu Ubezpieczeń Społecznych o około 1,33 miliarda złotych rocznie - to jednak liczba przekazana przez ZUS bez ujawnionej metodologii wyliczeń, więc eksperci sejmowi nie mogli jej zweryfikować. Skorzystać na niższych składkach mogłoby dodatkowo od 89 do 268 tysięcy przedsiębiorców, oszczędzając maksymalnie około 1470 złotych miesięcznie. W dłuższej perspektywie możliwy jest wzrost wpływów z podatku VAT, PIT i CIT dzięki większej aktywności gospodarczej, ale krótkoterminowo Fundusz Ubezpieczeń Społecznych straci pieniądze. Autorzy projektu jako źródła pokrycia ubytku wskazują m.in. ograniczenie dotacji dla mediów publicznych (ok. 3,5 mld zł rocznie) oraz uszczelnienie ściągalności podatków - bez szczegółowych wyliczeń tych oszczędności. Dla samorządów (gmin, powiatów, województw) projekt jest neutralny finansowo.

To opinia Biura Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji z 5 grudnia 2025 r. do poselskiego projektu zmiany ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wcześniej to samo biuro wydało odrębne opinie o zgodności projektu z prawem Unii Europejskiej.

Projekt dzieli oceniających. Zwolennicy, w tym większość uczestników konsultacji społecznych, wskazują na brak waloryzacji limitu od 2020 roku mimo wysokiej inflacji i wzrostu płac. Eksperci sejmowi oraz część uczestników konsultacji ostrzegają natomiast, że rozszerzenie ulgi pogłębi przyszłe ubóstwo emerytalne samozatrudnionych, zwiększy nierówności między zatrudnieniem na etacie a współpracą w formie B2B i osłabi finanse Funduszu Ubezpieczeń Społecznych bez wiarygodnie wskazanego źródła pokrycia ubytku wpływów.