Do druku nr 1945 - opinia NSZZ Solidarność

To pismo, które nauczycielski związek zawodowy NSZZ „Solidarność” wysłał do Sejmu w sprawie ustawy zmieniającej Kartę Nauczyciela - przepisy określające zasady pracy i wynagradzania nauczycieli. Chodzi o to, jak liczyć i płacić za tzw. godziny ponadwymiarowe, czyli dodatkowe lekcje ponad etat. Związek ostrzega, że to już druga taka zmiana w ciągu trzech miesięcy, uchwalona w pośpiechu i bez porządnych rozmów ze związkami zawodowymi.

• Ustawa wprowadza zasadę, że gdy nauczyciel nie zrealizuje przydzielonych godzin lekcyjnych, wychowawczych lub opiekuńczych z przyczyn od niego niezależnych (np. odwołane zajęcia), może dostać zapłatę za godziny ponadwymiarowe pod warunkiem wykonania innych zadań szkoły wskazanych przez dyrektora.
• To dyrektor szkoły decyduje, który nauczyciel dostanie takie zadanie zastępcze, a który nie - związek uważa, że to otwiera drogę do nierównego traktowania nauczycieli w tej samej szkole.
• Usunięto przepis, który wprost gwarantował wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe podczas wycieczek i wyjazdów szkolnych - związek ostrzega, że nauczyciele opiekujący się uczniami na wyjeździe mogą stracić za to pieniądze.
• Ustawa nie reguluje wypłat za zajęcia rewalidacyjne, szkolenia indywidualne w szkołach artystycznych, wyjazdy w ramach programów unijnych, egzaminy ani za tzw. dni dyrektorskie, rekolekcje czy pierwszy i ostatni dzień roku szkolnego.
• Nauczyciele będą musieli dokumentować wykonanie „innych zadań” - to więcej papierkowej roboty i możliwe spory z Państwową Inspekcją Pracy (PIP) oraz z instytucjami prowadzącymi szkoły.

Opinię wysłał Krajowy Sekretariat Nauki i Oświaty NSZZ „Solidarność”, podpisaną przez przewodniczącego dr. Waldemara Jakubowskiego. Związek reaguje, bo czuje się pominięty w pracach nad przepisami mimo wcześniejszych propozycji współpracy.

Jeśli jesteś nauczycielem i masz w planie zajęć więcej godzin niż podstawowy etat (tzw. godziny ponadwymiarowe), to od tej zmiany zależy, czy dostaniesz za nie pieniądze w sytuacji, gdy zajęcia się nie odbędą z przyczyn od ciebie niezależnych - na przykład wyjazd klasy zostanie odwołany albo w szkole będą trwały egzaminy. Nową zasadą jest to, że dyrektor może zlecić ci inne zadanie zamiast lekcji, żebyś zachował prawo do wypłaty - ale nie każdy nauczyciel dostanie taką szansę, bo decyduje o tym dyrektor osobiście, bez jasnych kryteriów.

Jeśli jesteś dyrektorem szkoły, na tobie spocznie obowiązek przydzielania zastępczych zadań i pilnowania dokumentacji - a przy braku jasnych zasad możesz zostać narażony na zarzuty o stronniczość wobec pracowników.

Ten dokument to właśnie opinia jednej instytucji - Krajowego Sekretariatu Nauki i Oświaty NSZZ „Solidarność”. Związek ocenia projekt negatywnie: zarzuca autorom pośpiech, brak rzetelnych konsultacji społecznych i pominięcie propozycji zgłaszanych zarówno posłowi wnioskodawcy, jak i przewodniczącej komisji sejmowej. Solidarność podkreśla, że współpracowano tylko z wybranymi przez rząd partnerami społecznymi, a jej argumenty odrzucono z góry. Do tego pisma nie dołączono innych opinii ani stanowisk instytucji.

To pismo nie zawiera Oceny Skutków Regulacji (OSR) - to opinia związku zawodowego, nie sama ustawa. Według Solidarności największym ryzykiem jest to, że nowe zasady stworzą różnice w traktowaniu nauczycieli w tej samej szkole: część dostanie zastępcze zadania i wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe, a część nie, zależnie od uznania dyrektora. Związek przewiduje też więcej sporów w szkołach, dalsze niejasności przy rozliczaniu wynagrodzeń oraz możliwe kontrole i spory z Państwową Inspekcją Pracy (PIP) wynikające z nowego obowiązku dokumentowania zastępczych zadań. Gminy i inne instytucje prowadzące szkoły mogą - zdaniem związku - wykorzystać przepis o tygodniach z mniejszą liczbą zajęć do ograniczania wypłat dla nauczycieli.

To druga zmiana Karty Nauczyciela w tej sprawie w ciągu trzech miesięcy. Poselski projekt trafił do Sejmu, a opinię związku wysłano 12 grudnia 2025 r., już w trakcie prac - ustawę ostatecznie podpisał prezydent.

Spór dotyczy tego, czy nowy mechanizm sprawiedliwie traktuje nauczycieli. Przedstawiciele koalicji rządzącej oraz część nauczycielskich związków zawodowych przyjęli ustawę entuzjastycznie, licząc, że rozwiąże ona spór o rozliczanie godzin ponadwymiarowych. NSZZ „Solidarność” ocenia to inaczej - twierdzi, że przepis w praktyce różnicuje nauczycieli, bo to dyrektor szkoły decyduje uznaniowo, kto dostanie zastępcze zadanie i wynagrodzenie, a kto nie, co grozi konfliktami w pokoju nauczycielskim i zarzutami o nierówne traktowanie.