Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o dostępie do zasobów genetycznych i podziale korzyści z ich wykorzystania.

Rząd proponuje zmianę ustawy o dostępie do zasobów genetycznych i podziale korzyści z ich wykorzystania - przepisów obowiązujących od 2016 roku, które wdrażają międzynarodowy Protokół z Nagoi. Projekt nie zmienia samych zasad działania tej ustawy - ustala tylko nowy, wyższy limit pieniędzy z budżetu państwa na finansowanie kontroli firm i instytucji korzystających z genów roślin i zwierząt w latach 2026-2035. Stary limit z 2016 roku od lat nie był aktualizowany i już w budżecie na 2025 rok realne wydatki go przekroczyły, dlatego rząd musi go podnieść - obowiązek ten wynika wprost z przepisów o finansach publicznych.

• Ustala się nowy limit wydatków budżetu państwa na kontrolę wykorzystania zasobów genetycznych na lata 2026-2035 - od 2 822 042 zł w 2026 roku do 3 442 166 zł w 2035 roku, w miejsce dotychczasowego limitu z 2016 roku wynoszącego 1 616 538 zł rocznie, który nie był aktualizowany od dziewięciu lat.
• Jeśli w danym roku zagrozi przekroczenie nowego limitu, urzędy nie będą już zwalniać pracowników ani obniżać im pensji - zamiast tego będą mogły czasowo zmniejszyć wymiar ich etatu, żeby utrzymać zatrudnienie i ciągłość kontroli.
• Wskazuje się wprost, kto odpowiada za pilnowanie i wdrażanie tego limitu: minister środowiska, minister klimatu i wojewodowie.
• Przepisy wchodzą w życie już dzień po ogłoszeniu, bez zwykłego czasu na przygotowanie się do zmian, bo stary limit wygasł z końcem 2025 roku, a trzeba jak najszybciej zabezpieczyć pieniądze na kontrole w 2026 roku.

Projekt złożyła Rada Ministrów - to projekt rządowy. Powodem jest obowiązek wynikający z przepisów o finansach publicznych: rząd musi z kilkuletnim wyprzedzeniem przedstawić Sejmowi nowy limit wydatków na realizację tej ustawy, zanim wygaśnie poprzedni.

Dla przeciętnego obywatela ta zmiana jest praktycznie niezauważalna - nie nakłada żadnych nowych obowiązków ani opłat na zwykłych ludzi. Dotyczy głównie finansowania 18 etatów urzędniczych: po jednym w każdym z 16 wojewódzkich inspektoratów ochrony środowiska, jednym w Głównym Inspektoracie Ochrony Środowiska i jednym w Ministerstwie Klimatu i Środowiska. Jeśli prowadzisz firmę farmaceutyczną, kosmetyczną lub biotechnologiczną, zajmujesz się hodowlą roślin czy zwierząt, nasiennictwem, produkcją pasz, leśnictwem albo prowadzisz ogród botaniczny, zoologiczny lub bank genów - możesz zostać objęty kontrolą sprawdzającą, czy legalnie korzystasz z genów roślin i zwierząt w celach badawczo-rozwojowych. W praktyce takich kontroli jest niewiele - z uzasadnienia wynika, że w latach 2018-2024 przeprowadzono ich łącznie 452, czyli średnio około 65 rocznie w całym kraju, a poważnych naruszeń przepisów prawie nie stwierdzano.

Do projektu nie dołączono opinii zewnętrznych instytucji, takich jak Prokurator Generalny, Sąd Najwyższy czy Narodowy Bank Polski (NBP). Ponieważ zmiana dotyczy wyłącznie limitów finansowych i organizacji pracy administracji, a nie nakłada nowych obowiązków na obywateli ani firmy, zrezygnowano też z opinii publicznych. Projekt przekazano jedynie do zaopiniowania wojewodom, ale treść ich stanowisk nie jest częścią tego dokumentu.

Pełnej Oceny Skutków Regulacji (OSR) jako osobnego dokumentu nie ma w tym kontekście, ale same kwoty nowego limitu wydatków są zapisane wprost w projekcie ustawy. Budżet państwa przeznaczy na kontrolę zasobów genetycznych rosnącą co roku kwotę: od 2 822 042 zł w 2026 roku do 3 442 166 zł w 2035 roku. Z uzasadnienia wynika, że podwyżka wynika ze wzrostu cen i wynagrodzeń w administracji publicznej od 2016 roku - stary limit nie był aktualizowany, a już w budżecie na 2025 rok realne wydatki go przekroczyły. Pieniądze te sfinansują dalsze zatrudnienie 18 urzędników zajmujących się kontrolami i nie tworzą żadnego nowego podatku ani opłaty dla obywateli i firm. Dokument nie podaje, jak wzrost tych wydatków przełoży się na całość budżetu państwa ani na dług publiczny.

To rządowy projekt zmiany obowiązującej od 2016 roku ustawy. Zgłoszenie wynika z obowiązku prawnego - poprzedni limit wydatków, ustalony na lata 2016-2025, już wygasł, więc rząd musi z wyprzedzeniem ustalić nowy na kolejne dziesięć lat. Projekt nie przechodził opinii publicznych, tylko opiniowanie wojewodów.