Do druku nr 2034 - ocena skutków regulacji

Grupa posłów przygotowała projekt zupełnie nowej ustawy, która ma wypełnić lukę prawną trwającą od dnia ogłoszenia wyników wyborów prezydenckich przez Państwową Komisję Wyborczą (PKW) do dnia złożenia przysięgi przez nowego Prezydenta. W tym okresie - jak pokazały ostatnie wybory, trwał on ponad dwa miesiące - zwycięzca wyborów nie ma dziś żadnego formalnego statusu ani zaplecza organizacyjnego. Projekt wprowadza zupełnie nowy status „Prezydenta Elekta” z konkretnymi uprawnieniami oraz po raz pierwszy reguluje w ustawie rolę Małżonka Prezydenta.

• Powstaje nowy, wcześniej nieistniejący status Prezydenta Elekta - trwa on od dnia ogłoszenia przez PKW wyników wyborów do dnia, w którym nowo wybrany Prezydent obejmie urząd.
• Prezydent Elekt zyskuje prawo uczestniczenia z głosem w posiedzeniach Rady Gabinetowej oraz Rady Bezpieczeństwa Narodowego - gremiów, w których dziś zasiada wyłącznie urzędujący Prezydent.
• Prezydent Elekt otrzymuje dostęp do informacji niejawnych ważnych dla funkcjonowania państwa, jeszcze zanim złoży przysięgę i formalnie obejmie urząd.
• W Kancelarii Prezydenta RP powstają dwie nowe komórki organizacyjne: jedna ma obsługiwać Prezydenta Elekta, druga - po raz pierwszy w historii - Małżonka Prezydenta w jego działalności społecznej, kulturalnej i charytatywnej.
• Ochroną Służby Ochrony Państwa zostają objęci także kandydaci biorący udział w drugiej turze wyborów prezydenckich, a nie - jak dotąd - tylko urzędujący Prezydent i jego najbliżsi.

Projekt zgłosiła grupa posłów, a wnioskodawców reprezentuje poseł Marcin Ociepa. Powód: zwycięzca wyborów prezydenckich funkcjonuje dziś w prawnej próżni, bez statusu i zaplecza do przygotowania się do objęcia urzędu.

Dla zdecydowanej większości obywateli projekt nie oznacza żadnych nowych obowiązków ani kosztów bezpośrednich - to ustawa porządkująca funkcjonowanie państwa na samym szczycie władzy, nie prawa i obowiązki zwykłych ludzi. Ma jednak znaczenie pośrednie: chodzi o to, żeby przekazanie władzy po wyborach prezydenckich przebiegało w sposób przewidywalny i bezpieczny, bez wielotygodniowej „próżni” organizacyjnej.

Jeśli jesteś urzędnikiem Kancelarii Prezydenta RP, projekt oznacza, że raz na pięć lub dziesięć lat, na kilka do kilkunastu tygodni, możesz zostać oddelegowany do nowo tworzonej komórki obsługującej Prezydenta Elekta. Jeśli jesteś podatnikiem, projekt oznacza dodatkowe, choć niewielkie w skali budżetu państwa, wydatki na nowe etaty w Kancelarii Prezydenta. Jeśli działasz w organizacji społecznej lub charytatywnej, zyskujesz nowego, formalnego partnera do współpracy - komórkę obsługującą Małżonka Prezydenta.

Biuro Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji Kancelarii Sejmu (BEOS), które przygotowało niniejszą ocenę, zgłasza poważne wątpliwości konstytucyjne wobec dwóch rozwiązań: prawa Prezydenta Elekta do udziału z głosem w posiedzeniach Rady Gabinetowej i Rady Bezpieczeństwa Narodowego oraz jego dostępu do informacji niejawnych przed złożeniem przysięgi - zdaniem BEOS wykraczają one poza to, na co pozwala Konstytucja. W konsultacjach społecznych wzięło udział 32 osoby: część doceniła pomysł uporządkowania przekazania władzy, inni wskazywali na brak analizy realnych kosztów oraz wątpliwości etyczne związane z „narzucaniem” obowiązków Małżonkowi Prezydenta bez pytania go o zgodę. Do druku nie dołączono odrębnych opinii Prokuratora Generalnego, Sądu Najwyższego ani Narodowego Banku Polskiego.

Dokument zawiera Ocenę Skutków Regulacji (OSR), choć samą kwotę kosztów podali wyłącznie sami wnioskodawcy - oszacowali, że obsługa Małżonka Prezydenta może kosztować budżet państwa nie więcej niż 800 tysięcy złotych rocznie, bez wyjaśnienia metody wyliczenia. BEOS policzył to dokładniej: przy zatrudnieniu 5 osób na minimalnej pensji koszt w 2026 roku wyniósłby ok. 288 tysięcy złotych brutto rocznie, a przy 15 osobach i przeciętnym wynagrodzeniu już w pierwszym roku sięgnąłby ok. 1,7 miliona złotych, rosnąc do ponad 2,1 miliona w 2030 roku. Na obsługę Prezydenta Elekta w budżecie Kancelarii Prezydenta na 2026 rok zaplanowano już 840 tysięcy złotych na 10 dodatkowych etatów - wydatek, który pojawiać się będzie tylko raz na kilka lat, przy okazji kolejnych wyborów prezydenckich (najbliższe za pięć lat, w 2030 roku, koszt szacowany na ok. 955 tysięcy złotych). Budżety gmin i samorządów nie poniosą żadnych kosztów.

Największe kontrowersje budzi to, czy Prezydent Elekt - osoba, która formalnie jeszcze nie objęła urzędu i teoretycznie mogłaby go nie objąć (np. gdyby Sąd Najwyższy unieważnił wybory) - powinien mieć dostęp do najbardziej wrażliwych informacji o bezpieczeństwie państwa oraz głos w Radzie Gabinetowej i Radzie Bezpieczeństwa Narodowego. BEOS uważa, że wykracza to poza to, na co pozwala Konstytucja. Sporna jest też sama formalizacja roli Małżonka Prezydenta bez pytania go wcześniej o zgodę oraz brak w projekcie jakichkolwiek zapisów o wynagrodzeniu zarówno dla Prezydenta Elekta, jak i dla Małżonka Prezydenta, mimo że oboje mieliby wykonywać nowe obowiązki.