Informacja o istotnych problemach wynikających z działalności i orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego w 2024 roku.

To coroczny raport, jaki Trybunał Konstytucyjny (TK) musi z mocy Konstytucji przedstawić Sejmowi. Nie jest to projekt ustawy - dokument opisuje, które przepisy w 2024 roku uznano za niezgodne z Konstytucją i co powinien poprawić parlament.

• Trybunał uznał, że sztywny dwumiesięczny termin na powrót do służby dla prokuratora w stanie spoczynku jest niezgodny z Konstytucją - takiego ograniczenia czasowego być nie powinno.
• Adwokaci i radcy prawni broniący z urzędu osoby, których nie stać na prawnika, powinni dostawać zapłatę za pracę wykonaną jeszcze przed zakończeniem sprawy - obecne przepisy tego nie przewidują, co Trybunał uznał za lukę wymagającą pilnej poprawy.
• Obowiązek informowania skarbówki o tzw. schematach podatkowych narusza tajemnicę zawodową doradców podatkowych, bo przepisy nie mówią jasno, kiedy wolno tę tajemnicę zdjąć.
• Dwie ustawy uchwalono z naruszeniem trybu prac w Sejmie - poprawki wprowadzone przy drugim czytaniu wykraczały poza pierwotny projekt, więc w praktyce powstał inny projekt bez pełnych konsultacji.
• Przepisy o mediach publicznych nie mówiły jasno, że spółek Telewizji Polskiej czy Polskiego Radia nie można rozwiązać jak zwykłej spółki handlowej - Trybunał uznał tę niejasność za wadę prawa.

Dokument przygotował sam Trybunał Konstytucyjny - to jego konstytucyjny obowiązek, by co roku informować Sejm o problemach wynikających z jego orzeczeń. W 2024 roku Trybunałowi przewodniczyła sędzia Julia Przyłębska.

Jeśli jesteś prokuratorem na emeryturze zawodowej i chcesz wrócić do pracy - dwumiesięczny termin, który dotąd cię ograniczał, Trybunał uznał za niezgodny z Konstytucją, więc ustawodawca powinien go usunąć. Jeśli korzystałeś kiedyś z obrońcy z urzędu, bo nie było cię stać na prawnika - Trybunał wskazał, że taki obrońca powinien dostawać zapłatę na bieżąco, a nie dopiero po zakończeniu całej sprawy, co ma poprawić jakość obrony. Jeśli jesteś doradcą podatkowym zgłaszającym schematy podatkowe do skarbówki - Trybunał przyznał, że obecne przepisy łamią twoją tajemnicę zawodową bez jasnych reguł. Dokument wspomina też sprawę opodatkowania garaży wielostanowiskowych, którą Trybunał badał na wniosek obywateli.

Do dokumentu nie dołączono opinii zewnętrznych instytucji ani konsultacji społecznych - to samodzielny, ustawowo wymagany raport Trybunału Konstytucyjnego o jego własnej działalności, a nie projekt aktu prawnego poddawany takim konsultacjom.

Dokument nie zawiera Oceny Skutków Regulacji (OSR), bo nie jest projektem ustawy, tylko rocznym sprawozdaniem - samo jego złożenie nie zmienia żadnego prawa. W praktyce to sygnał dla posłów, które przepisy trzeba pilnie poprawić, m.in. dotyczące wynagrodzeń obrońców z urzędu, powrotu prokuratorów w stanie spoczynku do służby czy tajemnicy zawodowej doradców podatkowych. Realna zmiana wymaga odrębnych, nowych ustaw.

Trybunał ma konstytucyjny obowiązek co roku przedstawiać taką informację Sejmowi i Senatowi. Sejm przyjmuje dokument do wiadomości - nie głosuje nad nim jak nad ustawą.

Fragmenty dokumentu pokazują spór o legalność części sędziów Trybunału oraz jego Prezes - Trybunał stwierdził we własnym orzeczeniu, że próba uregulowania tej kwestii w formie uchwały (a nie zwykłej ustawy) była rażącym naruszeniem prawa. To odbicie wieloletniego, wciąż nierozstrzygniętego sporu w polskiej polityce o to, czy część sędziów TK i jego kierownictwo zostały powołane prawidłowo. Dokument przedstawia w tej sprawie perspektywę samego Trybunału, więc nie widać w nim głosu drugiej strony sporu.