Senacki projekt ustawy o zmianie ustawy o transporcie kolejowym.

Senacki projekt zmienia ustawę o transporcie kolejowym, żeby ułatwić dokończenie dużych inwestycji kolejowych - takich jak tunele pod miastami czy nowe linie budowane w ramach Centralnego Portu Komunikacyjnego - gdy w trakcie budowy pojawią się problemy, których nikt nie mógł przewidzieć na etapie planowania. Projekt wprowadza też nowość dla osób wynajmujących mieszkania w budynkach, które trzeba wyburzyć pod taką inwestycję: dotąd chronieni byli głównie właściciele nieruchomości, a najemcy zostawali bez żadnego wsparcia. Autorzy powołują się na doświadczenia z budowy tunelu średnicowego w Łodzi, gdzie brak takich przepisów prowadził do konfliktów społecznych.

• Zmiana trasy linii kolejowej w trakcie budowy: dziś decyzję o lokalizacji linii kolejowej trudno zmienić, gdy po rozpoczęciu budowy pojawią się nieprzewidziane problemy → po zmianie wojewoda będzie mógł zmienić tę decyzję na wniosek inwestora (PKP Polskie Linie Kolejowe, Centralny Port Komunikacyjny lub samorząd), jeśli wystąpią okoliczności zagrażające otoczeniu, mieszkańcom lub bezpieczeństwu budowy.
• Czynsz za mieszkanie zastępcze dla najemców: dziś najemca wysiedlany z mieszkania pod budowę linii kolejowej nie ma gwarancji pomocy → po zmianie inwestor będzie mógł pokrywać koszt najmu lokalu zastępczego przez maksymalnie 12 miesięcy, jeśli najemca mieszkał tam co najmniej 6 miesięcy przed rozpoczęciem sprawy o lokalizację inwestycji.
• Szybkie, czasowe zajęcie cudzej rzeczy przy budowie tuneli: dziś nie ma szybkiej procedury na wypadek zagrożenia (np. ryzyka katastrofy budowlanej) przy budowie tunelu kolejowego → po zmianie wojewoda w ciągu 7 dni wyda decyzję pozwalającą inwestorowi czasowo skorzystać z cudzej rzeczy lub prawa majątkowego, a wynagrodzenie za to ustali się później - w porozumieniu, a przy sporze przez sąd.
• Pomoc mieszkaniowa, gdy budowa odbiera dach nad głową: inwestor będzie mógł przekazać pieniądze na zabezpieczenie potrzeb mieszkaniowych osób, które przez budowę nie mogą korzystać ze swojego domu, a jeśli winny jest np. wykonawca robót - będzie mógł żądać od niego zwrotu tych kosztów.
• Dłuższy termin na formalności przy budowie tuneli: pozwolenia wodne, budowlane czy górnicze potrzebne do budowy tunelu kolejowego będzie można uzyskiwać przez 20 lat od uprawomocnienia się decyzji środowiskowej, zamiast krótszego okresu wynikającego z dotychczasowych przepisów.

Projekt złożył Senat RP (inicjatywa senacka, nie rządowa). Powód: doświadczenia z budowy tunelu średnicowego w Łodzi, gdzie brak wsparcia dla najemców budził konflikty społeczne.

Jeśli wynajmujesz mieszkanie w budynku, który ma zostać wyburzony pod budowę linii kolejowej lub tunelu (np. w inwestycji podobnej do tunelu średnicowego w Łodzi) - inwestor będzie mógł pokryć ci czynsz za mieszkanie zastępcze na okres do 12 miesięcy, ale tylko jeśli mieszkałeś w tym lokalu odpowiednio długo przed rozpoczęciem sprawy o lokalizację inwestycji.

Jeśli jesteś właścicielem działki lub domu na trasie planowanej linii kolejowej, a w trakcie budowy zmienią się okoliczności (np. techniczne czy bezpieczeństwa) - trasa może zostać skorygowana, a jeśli będzie to wiązać się z przejęciem twojej nieruchomości, dostaniesz odszkodowanie liczone według wartości odtworzeniowej.

Jeśli mieszkasz blisko budowy tunelu kolejowego, a pojawi się zagrożenie dla bezpieczeństwa (np. ryzyko katastrofy budowlanej) - wojewoda może w ciągu 7 dni wydać decyzję pozwalającą inwestorowi czasowo skorzystać z twojej rzeczy lub prawa majątkowego; zapłatę za to dostaniesz dopiero po zakończeniu takiego korzystania.

Jeśli nie mieszkasz w pobliżu dużej inwestycji kolejowej ani nie jesteś jej najemcą czy właścicielem - te przepisy raczej cię nie dotkną bezpośrednio, choć mogą przyspieszyć budowę linii, z której będziesz korzystać jako pasażer.

Do treści druku przekazanej do analizy nie dołączono treści konkretnych opinii - uzasadnienie wskazuje jedynie, że uwagi zgłoszone w konsultacjach zostały opublikowane na stronie internetowej Senatu, a ich ocena ma się znaleźć w osobnym dokumencie - Ocenie Skutków Regulacji (OSR).

W przekazanej treści druku nie ma szczegółowych wyliczeń z Oceny Skutków Regulacji (OSR) - uzasadnienie informuje jedynie, że skutki społeczne, gospodarcze i finansowe oraz wyniki konsultacji zostały przedstawione w osobnym dokumencie OSR, bez podania konkretnych liczb w tekście, który analizujemy. Jakościowo widać, że nowe zadania i koszty spadną głównie na inwestorów publicznych - PKP Polskie Linie Kolejowe, Centralny Port Komunikacyjny i samorządy: będą musiały pokrywać czynsz za mieszkania zastępcze, płacić wynagrodzenie za czasowe korzystanie z cudzych rzeczy czy przekazywać pieniądze na potrzeby mieszkaniowe wysiedlonych. Osoby, których nieruchomość obejmie zmieniona decyzja lokalizacyjna, zyskują prawo do odszkodowania liczonego według wartości odtworzeniowej. Wojewodowie dostają nowe obowiązki urzędowe - wydawanie decyzji zmieniających lokalizację inwestycji oraz decyzji o czasowym zajęciu cudzej rzeczy.

To senacki projekt zmiany ustawy o transporcie kolejowym, na wczesnym etapie prac. Tę samą ustawę zmieniano już w grudniu 2025 r. - to kolejna, odrębna propozycja zmian.