Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.

Rządowy projekt dodaje do ustawy o szkolnictwie wyższym i nauce nowy przepis, który pozwoli uczelniom, instytutom Polskiej Akademii Nauk, instytutom badawczym, instytutom międzynarodowym oraz Centrum Medycznemu Kształcenia Podyplomowego wypłacać doktorantom zapomogi - czyli jednorazowe wsparcie finansowe dla osób, które znalazły się przejściowo w trudnej sytuacji życiowej. Takiej możliwości od 2019 roku po prostu nie było: gdy powstały szkoły doktorskie, zapomogi dla doktorantów zlikwidowano, bo uznano, że wysokie stypendium doktoranckie w zupełności wystarcza. Teraz rząd chce przywrócić tę furtkę, ale bez obciążania budżetu państwa.

• Dziś doktorant w trudnej sytuacji życiowej (np. wypadek, poważna choroba, śmierć bliskiej osoby) nie ma prawa do zapomogi - po zmianie będzie mógł ją otrzymać, tak jak dawniej mieli to studenci na studiach doktoranckich.
• Zapomogę wypłaci nie państwo, lecz podmiot prowadzący szkołę doktorską - z własnych środków uczelni, instytutu Polskiej Akademii Nauk, instytutu badawczego, instytutu międzynarodowego albo Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego, a nie z budżetowej dotacji na stypendia.
• Zasady przyznawania zapomogi ustali rektor lub dyrektor placówki w uzgodnieniu z samorządem doktorantów, a nie odgórnie w ustawie.
• Zapomogę będzie można dostać nie więcej niż 2 razy w roku - tak samo jak analogiczne świadczenie dla studentów.
• Zmiana nie dotyka wysokości ani zasad wypłaty stypendium doktoranckiego - to osobne świadczenie i zostaje bez zmian.

Projekt złożyła Rada Ministrów jako projekt rządowy. Impulsem były sygnały ze środowiska naukowego, które od lat zwracało uwagę, że po likwidacji zapomóg w 2019 roku doktoranci w trudnych sytuacjach losowych zostali bez żadnej dodatkowej pomocy finansowej.

Zmiana dotyczy przede wszystkim doktorantów kształcących się w szkołach doktorskich - czyli osób po studiach, które piszą doktorat i co miesiąc dostają stypendium doktoranckie. Jeśli jesteś doktorantem i trafisz w wyjątkowo trudną sytuację życiową - poważna choroba, wypadek, śmierć osoby bliskiej, nagła utrata dachu nad głową - będziesz mógł złożyć wniosek o zapomogę do swojej uczelni lub instytutu, mimo że twoje stypendium samo w sobie jest stosunkowo wysokie. Jeśli jesteś rektorem albo dyrektorem instytutu prowadzącego szkołę doktorską, zyskujesz nowe, ale nieobowiązkowe narzędzie - to ty decydujesz, w porozumieniu z samorządem doktorantów, czy i na jakich zasadach taka pomoc zadziała u ciebie. Osób spoza tego środowiska - studentów na zwykłych studiach, pracowników, przeciętnych obywateli - ta zmiana nie dotyczy w ogóle.

Do przekazanych materiałów nie dołączono opinii ani stanowisk zewnętrznych instytucji, ani wyników konsultacji społecznych.

Projekt nie zawiera osobnej Oceny Skutków Regulacji (OSR), ale uzasadnienie wprost podaje, że zmiana ma być bezkosztowa dla budżetu państwa - zapomogi popłyną wyłącznie ze środków własnych uczelni i instytutów, na przykład z opłat za studia czy z komercjalizacji wyników badań, a nie z dotacji państwowej. Autorzy szacują, że grupa uprawnionych będzie niewielka: powołują się na dane sprzed reformy, według których na koniec 2022 roku zaledwie 2,81 procent uczestników dawnych studiów doktoranckich korzystało z zapomogi, a jej przeciętna wysokość wynosiła około 2304 złote jednorazowo - czyli wyraźnie mniej niż miesięczne stypendium doktoranckie, wynoszące co najmniej 3466,9 złotego przed oceną śródokresową i co najmniej 5340,9 złotego po niej. Dla uczelni i instytutów oznacza to możliwość, a nie obowiązek - te placówki, które już obsługują zapomogi dla studentów, będą mogły wykorzystać te same procedury bez zatrudniania dodatkowych osób.

To projekt rządowy, zgłoszony jako uzupełnienie przepisów ustawy o szkolnictwie wyższym i nauce z 2018 roku. Wśród powiązanych dokumentów widoczna jest już ustawa o identycznym tytule z 23 stycznia 2026 roku, opublikowana w Dzienniku Ustaw - co wskazuje, że projekt zdążył zakończyć proces ustawodawczy.