Senacki projekt ustawy o zmianie ustawy - Kodeks wyborczy oraz ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu zwiększenia udziału obywateli w procesie wybierania, funkcjonowania i kontrolowania niektórych organów publicznych.

Ten projekt, przygotowany przez Senat, znosi zasadę, według której wójt, burmistrz albo prezydent miasta mógł sprawować urząd w tej samej gminie tylko przez dwie kadencje z rzędu. Autorzy projektu uważają, że taki limit ogranicza konstytucyjne prawo do kandydowania w wyborach i powinien zniknąć z przepisów, zanim w ogóle zacznie obowiązywać - bo objąłby dopiero wybory samorządowe w 2029 roku.

• Znika przepis w kodeksie wyborczym, który pozwalał być wójtem, burmistrzem lub prezydentem miasta w tej samej gminie maksymalnie przez dwie kadencje z rzędu.
• Znika też powiązany przepis przejściowy, który mówił, że ten limit nie dotyczy kadencji sprawowanych przed 2018 rokiem.
• Bez tej zmiany limit dwóch kadencji zacząłby obowiązywać dopiero od wyborów samorządowych w 2029 roku - projekt usuwa go, zanim w ogóle zadziała.
• Ustawa ma wejść w życie 14 dni po ogłoszeniu.

Projekt zgłosił Senat (projekt senacki), a nie rząd. Senatorowie uzasadniają to tym, że limit dwóch kadencji narusza konstytucyjną zasadę powszechności prawa wybieralności.

Zmiana dotyczy przede wszystkim osób, które już sprawują albo chciałyby sprawować urząd wójta, burmistrza lub prezydenta miasta. Jeśli jesteś wójtem lub burmistrzem, który miałby w 2029 roku wyczerpany limit dwóch kadencji - po zmianie nadal będziesz mógł startować w kolejnych wyborach, o ile mieszkańcy zechcą Cię ponownie wybrać. Jeśli jesteś mieszkańcem gminy lub miasta, w praktyce niewiele się dla Ciebie zmienia w samym akcie głosowania - nadal to Ty decydujesz, kogo wybrać na burmistrza czy wójta. Zmiana usuwa jedynie odgórne ograniczenie tego, kto w ogóle może stanąć do wyborów, niezależnie od tego, czy wyborcy chcieliby dać mu kolejną szansę.

Do przedstawionej treści projektu nie dołączono opinii instytucji takich jak Prokurator Generalny, Sąd Najwyższy czy Biuro Analiz Sejmowych. W uzasadnieniu wskazano jedynie, że opinie i uwagi nadesłane w ramach konsultacji zostały zamieszczone na stronie internetowej Senatu - ich treść nie jest jednak częścią analizowanego dokumentu.

Projekt nie zawiera pełnej Oceny Skutków Regulacji (OSR) w analizowanym tekście - uzasadnienie jedynie odsyła do niej, wskazując, że skutki społeczne, gospodarcze i finansowe opisano w osobnym dokumencie, którego treści tu nie ma. Z samej treści projektu wynika, że zmiana ma charakter ustrojowy, a nie finansowy: nie wprowadza nowych wydatków ani obowiązków dla gmin czy urzędów wyborczych. Jedyny praktyczny skutek to poszerzenie kręgu osób mogących kandydować na wójta, burmistrza lub prezydenta miasta - bez tej zmiany część dotychczasowych włodarzy nie mogłaby ubiegać się o reelekcję w wyborach samorządowych w 2029 roku.

To projekt senacki, skierowany do dalszych prac ustawodawczych. Zmieniany przepis o dwóch kadencjach wprowadzono w 2018 roku, ale nigdy jeszcze nie zastosowano go w praktyce - miał zacząć obowiązywać dopiero od wyborów samorządowych w 2029 roku.

Spór dotyczy tego, czy limit dwóch kadencji był w ogóle potrzebny. Gdy go wprowadzano w 2018 roku, argumentowano, że zapobiega to zjawiskom korupcjogennym i tworzeniu lokalnych układów władzy niezwiązanych z rozwojem gminy. Autorzy obecnego projektu uważają te argumenty za wątpliwe i przede wszystkim niezgodne z konstytucją, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego (TK) z 2006 roku, według którego zwykła ustawa nie może ograniczać kręgu osób mających prawo kandydować w wyborach samorządowych. Wskazują też, że w wyborach w 2024 roku wyborcy sami zmienili włodarza w 39 procentach gmin - mimo braku jakiegokolwiek ustawowego limitu kadencji.