Sprawozdanie Komisji Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu o senackim projekcie ustawy o zmianie ustawy o języku polskim.

Ten dokument to sprawozdanie sejmowej komisji, która oceniła projekt zgłoszony przez Senat i rekomenduje jego przyjęcie. Projekt zmienia ustawę o języku polskim z 1999 roku - dokładnie ten jej fragment, który wskazuje sytuacje, gdy urzędy i instytucje mogą działać bez tłumaczenia dokumentów na polski. Chodzi o dwie sytuacje: rozliczanie projektów finansowanych z funduszy unijnych na lata 2021-2027 oraz konkursy, w których naukowcy ubiegają się o granty na badania i prace rozwojowe - w obu przypadkach wtedy, gdy oceniają je zagraniczni eksperci lub gdy przemawia za tym międzynarodowy charakter projektu.

• Komisja rekomenduje przyjęcie przepisu, który pozwala prowadzić w języku obcym całą procedurę wyboru projektów finansowanych z funduszy unijnych na lata 2021-2027 - łącznie z podpisywaniem umowy z firmą lub instytucją, sprawdzaniem jak umowę wykonano, i rozpatrywaniem odwołań - gdy o międzynarodowym charakterze projektu decyduje udział zagranicznych ekspertów.
• Komisja dodaje zupełnie nowy wyjątek: to samo zwolnienie z obowiązku języka polskiego obejmie też konkursy na granty naukowe i prace rozwojowe - od złożenia wniosku, przez jego ocenę, aż po umowę z beneficjentem i odwołania.
• Nowe zasady nie obejmą konkursów i wyborów już rozpoczętych przed wejściem ustawy w życie - te zostaną dokończone na dotychczasowych zasadach.
• Ustawa wejdzie w życie 14 dni od dnia ogłoszenia.

Projekt zgłosił Senat jako inicjatywę senacką dotyczącą zmiany ustawy o języku polskim. Sejmowa Komisja Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu rozpatrzyła ten projekt i przygotowała sprawozdanie rekomendujące jego przyjęcie w przedstawionym brzmieniu.

Zwykłego obywatela ta zmiana dotyka pośrednio. Bezpośrednio odczują ją naukowcy i uczelnie biorące udział w konkursach o granty badawcze oceniane przez zagranicznych recenzentów - dokumentacja takiego konkursu nie zawsze będzie musiała być po polsku. Podobnie firmy i instytucje realizujące duże projekty z funduszy unijnych na lata 2021-2027, przy których niezbędna jest ocena zagranicznych ekspertów, będą mogły załatwiać formalności bez tłumaczenia wszystkiego na polski. Jeśli jesteś naukowcem składającym wniosek o międzynarodowy grant badawczy, Twój wniosek może być rozpatrywany w języku obcym. Jeśli pracujesz w firmie realizującej projekt unijny z zagranicznymi partnerami, umowa i rozliczenia też mogą być prowadzone w innym języku niż polski.

Do przekazanego tekstu sprawozdania nie dołączono opinii zewnętrznych instytucji - ani Prokuratora Generalnego, ani Biura Analiz Sejmowych, ani innych organizacji zajmujących się ochroną języka polskiego czy finansowaniem nauki. Sprawozdanie komisji zawiera wyłącznie ostateczny tekst przepisów rekomendowanych do przyjęcia, bez informacji o ewentualnych zastrzeżeniach zgłaszanych w toku prac nad projektem.

Do druku nie dołączono Oceny Skutków Regulacji (OSR), więc dokument nie podaje ani szacunkowych kosztów, ani liczby spraw, których zmiana dotyczy. Z treści przepisów wynika jednak konkretny skutek prawny: instytucje prowadzące konkursy na projekty unijne z lat 2021-2027 oraz konkursy na granty badawcze będą mogły prowadzić część dokumentacji - wnioski, umowy, oceny wykonania i odwołania - w języku obcym, jeśli przemawia za tym międzynarodowy charakter projektu lub udział zagranicznych ekspertów. Dzięki temu nie trzeba będzie tłumaczyć każdego dokumentu na polski, co powinno przyspieszyć procedury, ale oznacza też, że część oficjalnej korespondencji nie będzie prowadzona po polsku. Ustawa chroni postępowania już rozpoczęte - nie zmieni zasad dla konkursów wszczętych przed jej wejściem w życie, które nastąpi 14 dni od ogłoszenia.

Sprawozdanie przygotowała sejmowa Komisja Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu, oceniając projekt zgłoszony przez Senat. Projekt zmienia przepis ustawy o języku polskim z 1999 roku, który wskazuje wyjątki od obowiązku używania polskiego w oficjalnych dokumentach i procedurach urzędowych.