Do druku nr 2107 - opinia NSA

Rządowy projekt ustawy (druk nr 2107) ma cofnąć skutki części decyzji obecnej Krajowej Rady Sądownictwa (KRS) z lat 2018-2025, na podstawie których Prezydent RP powoływał sędziów. Rząd tłumaczy to koniecznością przywrócenia obywatelom prawa do niezależnego sądu, zgodnie z wyrokami europejskich trybunałów i opinią Komisji Weneckiej, które zakwestionowały sposób wyboru sędziowskiej części obecnej KRS. Prezentowany tu dokument to krytyczna opinia Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA), prof. Jacka Chlebnego, przekazana Sejmowi w styczniu 2026 r.

• Projekt pozbawia mocy prawnej część uchwał obecnej KRS z lat 2018-2025, na podstawie których powoływano sędziów Sądu Najwyższego, sądów apelacyjnych, okręgowych, rejonowych, sądów administracyjnych i sądów wojskowych.
• Z dniem wejścia ustawy w życie zwalniane są stanowiska sędziowskie objęte tymi uchwałami, a konkursy na te stanowiska mają się odbyć od nowa.
• Sędziowie zostaną podzieleni na trzy grupy - „zieloną” (dawni asesorzy, asystenci i referendarze), „żółtą” (awansowani po ocenie obecnej KRS) i „czerwoną” (przyszli do zawodu z innych zawodów prawniczych) - z różnymi skutkami: część wraca na poprzednie stanowisko z możliwością orzekania jeszcze przez dwa lata, część wraca do poprzedniego zawodu lub może zostać referendarzem.
• Minister Sprawiedliwości ogłosi w Monitorze Polskim listę osób objętych skutkami ustawy; przysługuje od niej odwołanie do Sądu Najwyższego, ale tylko co do poprawności wpisu na listę.
• Strony spraw cywilnych, karnych i sądowoadministracyjnych będą mogły w ciągu miesiąca od ogłoszenia listy złożyć wniosek o uchylenie wyroków wydanych z udziałem sędziów objętych ustawą.

Projekt złożył rząd - wniósł go Prezes Rady Ministrów 29 grudnia 2025 r. Celem jest dostosowanie sądownictwa do wyroków trybunałów europejskich i opinii Komisji Weneckiej z 2024 r.

Ten projekt dotyczy przede wszystkim osób, które mają lub miały sprawę w sądzie, oraz samych sędziów. Jeśli jesteś stroną sprawy cywilnej, karnej lub administracyjnej, w której orzekał sędzia powołany w latach 2018-2025 na wniosek obecnej KRS, druga strona postępowania może - w ciągu miesiąca od ogłoszenia listy takich sędziów - złożyć wniosek o uchylenie wydanego wyroku, nawet jeśli był on prawomocny. Twoja zakończona sprawa mogłaby więc wrócić do punktu wyjścia. Jeśli jesteś sędzią powołanym w tym okresie, możesz stracić obecne stanowisko, wrócić do wcześniejszego miejsca pracy w sądownictwie albo - jeśli przyszedłeś do zawodu sędziego z adwokatury, prokuratury czy innego zawodu prawniczego - wrócić do poprzedniego zawodu, o ile odpowiednia korporacja zawodowa ponownie cię przyjmie.

Dokument to sama opinia - Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego, prof. Jacek Chlebny, ocenił projekt krytycznie i zgłosił poważne zastrzeżenia. Według NSA projekt narusza podział władzy, bo Sejm przejmuje uprawnienia zastrzeżone dotąd dla władzy sądowniczej, oraz ingeruje w konstytucyjne prawo Prezydenta RP do powoływania sędziów. NSA wskazuje też, że projekt nie realizuje zaleceń Komisji Weneckiej z października 2024 r., która wymaga indywidualnej, sądowej oceny statusu każdego sędziego zamiast automatycznego unieważnienia nominacji, a przewidzianą procedurę odwoławczą do Sądu Najwyższego NSA nazywa pozorną, bo sprawdza ona tylko poprawność wpisu na listę, nie zaś zasadność odsunięcia sędziego od orzekania. Do tego dokumentu nie dołączono innych opinii (np. Prokuratora Generalnego, Sądu Najwyższego czy stanowiska rządu) - mogły one zostać przekazane Sejmowi w osobnych pismach.

Sam Prezes NSA zwraca uwagę, że ani uzasadnienie projektu, ani Ocena Skutków Regulacji (OSR) nie określają, jakie będą praktyczne konsekwencje wejścia w życie tych przepisów - dokument nie szacuje kosztów wdrożenia ani liczby osób, których to dotknie. Z treści projektu wynika jednak, że część prawomocnych wyroków sądowych z udziałem sędziów powołanych w latach 2018-2025 może zostać uchylona na wniosek stron postępowania, co - zdaniem NSA - narusza zasadę, że zakończona sprawa sądowa jest ostateczna. Część sędziów straci obecne stanowiska, będzie musiała przejść nowe konkursy albo wrócić do poprzednich zawodów prawniczych. NSA ostrzega też, że taki mechanizm może w przyszłości posłużyć za wzór dla każdej kolejnej większości sejmowej wobec niewygodnych sędziów.

Projekt zgłosił rząd 29 grudnia 2025 r.; trwają nad nim prace w Sejmie (etap głosowania). Opinia Prezesa NSA to jeden z głosów zgłoszonych w toku konsultacji, doręczony Sejmowi 14 stycznia 2026 r.

Spór dotyczy tego, czy ustawą można „automatycznie” cofać nominacje sędziowskie. Projektodawcy (rząd) argumentują, że to jedyny sposób, by wykonać wyroki europejskich trybunałów i przywrócić obywatelom prawo do niezależnego sądu, skoro obecna KRS została ukształtowana niezgodnie z Konstytucją RP. Prezes NSA - powołując się m.in. na Komisję Wenecką - odpowiada, że nie można ustawą unieważniać nominacji zbiorowo: każdy przypadek powinien być oceniony indywidualnie przez sąd, z zachowaniem prawa do obrony, inaczej narusza to podział władzy, niezawisłość sędziowską i prawa nabyte osób już powołanych na urząd.