Rządowy projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu wzmocnienia pozycji rolników aktywnych zawodowo.

Rząd chce lepiej dopilnować, żeby unijne dopłaty rolnicze trafiały tylko do osób, które naprawdę uprawiają ziemię albo hodują zwierzęta - a nie do właścicieli gruntów, którzy po prostu posiadają działkę i pobierają za nią pieniądze, sami jej nie obrabiając. Projekt zmienia dwie ustawy: tę o ewidencji rolników prowadzonej przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR), oraz tę o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027. Wprowadza nowy, dokładniejszy sposób sprawdzania, kto jest rolnikiem aktywnym zawodowo - bo od tego zależy, czy dostanie unijną dopłatę.

• Zmienia się sposób sprawdzania, czy ktoś naprawdę jest rolnikiem: dziś rolnik z dopłatą do równowartości 5000 euro rocznie jest automatycznie uznawany za aktywnego, a powyżej tej kwoty sprawdza się, czy nie prowadzi wybranych rodzajów działalności pozarolniczej. Po zmianie trzeba będzie wykazać minimalne koszty poniesione na prowadzenie gospodarstwa (np. zakup nawozów, nasion) albo przychody ze sprzedaży płodów rolnych, w wysokości odpowiedniej do wielkości gospodarstwa.
• Dokumenty trzeba będzie zbierać za konkretny okres - od 1 czerwca roku poprzedzającego złożenie wniosku do 31 maja roku, w którym wniosek jest składany.
• Bez żadnych dodatkowych dowodów za aktywnych automatycznie uznani zostaną m.in.: rolnicy hodujący zwierzęta (co najmniej 0,1 dużej jednostki przeliczeniowej na hektar), spółdzielnie i grupy producentów rolnych, uczestnicy wybranych unijnych programów (np. rolnictwo ekologiczne, niektóre ekoschematy) oraz ci, którzy dostali dotację na start gospodarstwa albo na jego rozwój.
• Na 2026 rok wprowadza się rozwiązanie przejściowe: rolnicy małych gospodarstw, którzy w 2025 r. dostali dopłaty bezpośrednie do równowartości 1125 euro, automatycznie zostaną uznani za aktywnych - bez konieczności zbierania jakichkolwiek dokumentów.
• Powstaje w ewidencji ARiMR informacja, czy dany rolnik jest uznawany za aktywnego zawodowo, wraz z rokiem, za który wydano ostatnią taką decyzję - czyli w praktyce rejestr rolników aktywnych.

Projekt jest rządowy - przygotowała go Rada Ministrów za pośrednictwem Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Z uzasadnienia wynika, że rozwiązania są odpowiedzią na postulaty zgłaszane przez rolników i organizacje rolnicze podczas konsultacji prowadzonych przez ministerstwo na początku 2025 roku.

Jeśli masz małe gospodarstwo (do около 5 hektarów) i w 2025 r. dostałeś dopłatę bezpośrednią nieprzekraczającą równowartości 1125 euro, w 2026 roku nie musisz nic dodatkowo udowadniać - dopłatę dostaniesz automatycznie, tak jak dotychczas.

Jeśli masz większe gospodarstwo i nie łapiesz się na żadną z automatycznych ulg (np. nie masz zwierząt, nie uczestniczysz w programie rolnictwa ekologicznego ani w innych wskazanych programach), będziesz musiał zbierać i przechowywać rachunki lub faktury potwierdzające zakup środków do produkcji rolnej albo sprzedaż swoich plonów - inaczej możesz nie dostać dopłaty.

Jeśli jesteś właścicielem ziemi rolnej, ale faktycznie jej nie uprawiasz (np. oddałeś ją komuś w użytkowanie na słowo, a sam pobierasz dopłatę na siebie), nowe przepisy mają utrudnić Ci dalsze korzystanie z unijnego wsparcia bez wykazania realnej pracy w gospodarstwie.

Jeśli prowadzisz gospodarstwo razem z małżonkiem i to on lub ona ponosi koszty albo uzyskuje przychody z rolnictwa (np. faktury są wystawione na współmałżonka), te koszty i przychody też zostaną uwzględnione przy Twoim wniosku.

Do przekazanej treści druku nie dołączono formalnych opinii zewnętrznych instytucji - nie ma tu stanowiska Prokuratora Generalnego, Sądu Najwyższego, Krajowej Rady Izb Rolniczych ani Biura Analiz Sejmowych. Jedyna wzmianka o konsultacjach pochodzi z uzasadnienia rządowego: kwestia definicji rolnika aktywnego zawodowo była przedmiotem szerokich rozmów Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi z rolnikami i organizacjami rolniczymi na początku 2025 roku, a zgłoszone wtedy postulaty miały wpływ na kształt projektu.

Rząd wprost zapisał w uzasadnieniu, że projekt nie powoduje skutków finansowych dla budżetu państwa - dopłaty finansowane są z funduszy unijnych Wspólnej Polityki Rolnej, a zmiana dotyczy tylko zasad przyznawania pomocy, nie wysokości puli pieniędzy. Dokument nie zawiera osobnej Oceny Skutków Regulacji (OSR) z wyliczeniami kosztów wdrożenia - jest jedynie informacja, że projekt nie wpłynie na małe i średnie firmy ani na sytuację rodzin czy osób starszych i niepełnosprawnych.

Z uzasadnienia wynika, że dzięki nowym, łatwiejszym do sprawdzenia kryteriom około 570 tysięcy rolników zostanie zwolnionych z obowiązku dokumentowania działalności rolniczej - czyli automatycznie uznanych za aktywnych. Dodatkowo, dzięki przepisowi przejściowemu na 2026 rok, podobne zwolnienie obejmie około 600 tysięcy małych gospodarstw. Dla urzędów oznacza to nowe obowiązki: Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) musi prowadzić rejestr rolników aktywnych i sprawdzać dokumenty kosztów lub przychodów u pozostałych wnioskodawców, a agencja obsługująca unijną sieć danych o gospodarstwach (FSDN) musi co roku do 1 marca przekazywać ARiMR wykaz rolników zwolnionych z dokumentowania.

To rządowy projekt ustawy, przygotowany przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi po konsultacjach z rolnikami na początku 2025 roku. Rozwiązania muszą też zostać zaakceptowane przez Komisję Europejską jako zmiana Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej. Ustawa ma wejść w życie 15 marca 2026 roku - czyli w dniu, w którym zwykle otwiera się nabór wniosków o dopłaty bezpośrednie na dany rok.