Do druku nr 2129 - ocena skutków regulacji

Grupa posłów proponuje nową ustawę, dzięki której seniorzy będą mogli zakładać własne, sformalizowane kluby seniora - organizacje niezależne od gmin i rządu, ale z realną szansą na coroczne pieniądze z budżetu państwa. Dziś takie miejsca spotkań osób starszych powstają głównie jako fundacje, stowarzyszenia albo placówki prowadzone przez gminy, co wiąże się z formalnościami niedopasowanymi do specyfiki działania seniorów. Projekt wprowadza całkiem nową formę prawną razem ze zmianami w trzech innych ustawach - o podatku od firm, o rachunkowości i o zasadach prowadzenia działalności gospodarczej - tak, by nowe kluby mogły korzystać z ulg i uproszczeń księgowych.

• Powstaje nowa forma prawna - klub seniora - dla osób, które ukończyły 60 lat; do założenia wystarczy 10 chętnych.
• Klub zyska osobowość prawną automatycznie po wpisie do nowego Krajowego Rejestru Klubów Seniora prowadzonego przez wojewodów, bez konieczności rejestracji w sądzie, jak to jest dziś w przypadku stowarzyszeń.
• Klub będzie mógł raz w roku dostać pomoc finansową z budżetu państwa: 5 000 zł przy do 30 członkach, 6 000 zł przy 31-75 członkach i 7 000 zł przy ponad 75 członkach.
• Klub będzie mógł prowadzić działalność zarobkową, w tym gospodarczą, a dochody przeznaczone na cele statutowe będą zwolnione z podatku dochodowego od osób prawnych (CIT).
• Kluby działające już dziś (np. jako fundacje, stowarzyszenia czy placówki gminne) będą mogły w ciągu 12 miesięcy od wejścia ustawy w życie przekształcić się i zarejestrować na nowych zasadach.

Projekt zgłosiła grupa posłów, reprezentowana przez posłankę Agnieszkę Buczyńską. Powód: wydłużające się życie i potrzeba wspierania aktywności oraz przeciwdziałania samotności seniorów.

Ustawa dotyczy przede wszystkim osób powyżej 60. roku życia - w Polsce jest ich około 10 milionów - choć realnie odczują ją głównie ci, którzy już dziś działają aktywnie w klubach, kołach czy organizacjach senioralnych. Jeśli jesteś osobą starszą i razem z sąsiadami chcesz założyć klub w swojej gminie, wystarczy zebrać 10 osób, spisać statut (można skorzystać z gotowego wzoru dołączonego do ustawy) i zarejestrować klub u wojewody - bez chodzenia do sądu, jak to jest dziś w przypadku stowarzyszeń. Jeśli już prowadzisz klub seniora jako fundację, stowarzyszenie albo placówkę gminną, będziesz mógł, ale nie musisz, w ciągu roku od wejścia ustawy przekształcić go w nową formę i ubiegać się o coroczną dotację państwową. Autorzy opinii zwracają jednak uwagę, że z nowych rozwiązań najłatwiej skorzystają środowiska senioralne, które już mają doświadczenie organizacyjne, lokal i kontakty - dla osób najbardziej samotnych i wycofanych, do których najtrudniej dotrzeć, sama ustawa niewiele zmienia.

Do projektu zgłoszono opinie instytucji oraz komentarze z konsultacji społecznych, a oceny są podzielone. Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych (UODO) wskazał, że przepisy o nowym rejestrze klubów wymagają uzupełnienia, bo wątpliwości budzi m.in. gromadzenie numerów PESEL (numerów ewidencyjnych mieszkańców) założycieli klubu, i zalecił ponowną analizę zgodności z unijnymi przepisami o ochronie danych osobowych. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) ocenił, że podstawowa działalność klubu seniora zwykle nie będzie uznawana za działalność gospodarczą według unijnych zasad konkurencji, zasugerował jednak dodanie przepisu porządkującego zasady udzielania pomocy publicznej klubom, które taką działalność prowadzą. W konsultacjach społecznych wypowiedziały się 33 osoby oraz przedstawiciele Instytutu Spraw Obywatelskich i Pomorskiego Zespołu Ekspertów do spraw Polityki Senioralnej - większość uznała ustawę za potrzebną, jednak część głosów krytycznych zwracała uwagę, że projekt powiela istniejące formy prawne (stowarzyszenia, fundacje), zwiększa liczbę formalności zamiast je upraszczać, i stwarza ryzyko dla ochrony danych osobowych seniorów.

Ocena Skutków Regulacji (OSR) dołączona do projektu podaje konkretne liczby: w pierwszym roku obowiązywania ustawy (2026 r.) budżet państwa wyda dodatkowo 50 milionów złotych na dotacje dla klubów, a w kolejnych latach - po 100 milionów złotych rocznie, co łącznie przez 10 lat da 950 milionów złotych. Analiza BEOS zwraca jednak uwagę na poważną lukę: autorzy projektu nie wskazali wiarygodnej metody obliczenia tych kwot, a zapowiedziane pokrycie wydatków wyższymi wpływami z podatku CIT od banków budzi wątpliwości; wskazany dysponent środków (Przewodniczący Komitetu do spraw Pożytku Publicznego) formalnie nie zarządza budżetem, z którego miałyby pochodzić dotacje. Nie oszacowano też kosztów prowadzenia nowego rejestru klubów przez urzędy wojewódzkie ani ewentualnych dodatkowych etatów potrzebnych do nadzoru nad klubami - te wydatki mają być pokryte w ramach już ustalonego budżetu urzędów. Dla gmin i powiatów projekt nie przewiduje żadnych nowych obowiązków finansowych, choć konsultacje społeczne wskazywały, że wsparcie dla klubów lepiej pasowałoby do zadań samorządów lokalnych.

To opinia Biura Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji (BEOS) z 22 stycznia 2026 r. - obowiązkowa przy każdym projekcie poselskim. Sam projekt wpłynął do Sejmu 7 listopada 2025 r. i czeka na skierowanie do pierwszego czytania.

Największy spór dotyczy tego, czy Polsce potrzebna jest zupełnie nowa forma prawna dla klubów seniora, skoro te same cele - spotkania, integracja, wsparcie - można dziś realizować przez zwykłe stowarzyszenia czy fundacje. Część organizacji pozarządowych ostrzega, że projekt zamiast upraszczać, dokłada kolejny sformalizowany twór prawny i dodatkowe obowiązki biurokratyczne, zarówno dla seniorów, jak i dla urzędów wojewódzkich. Kontrowersje budzi też sposób przyznawania dotacji sięgających łącznie niemal miliarda złotych w ciągu dekady - projekt nie przewiduje konkursu ani jasnych kryteriów wyboru klubów, a szczegóły ma dopiero określić przepis wykonawczy rządu. Do tego dochodzą zastrzeżenia Prezesa UODO co do ochrony danych osobowych seniorów gromadzonych w nowym rejestrze.