Sprawozdanie Rady Ministrów z wykonywania oraz o skutkach stosowania w 2024 r. ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (Dz. U. z 2022 r. poz. 1575).

To najważniejszy coroczny dokument dotyczący ustawy o planowaniu rodziny, ochronie życia poczętego i przerywaniu ciąży z 1993 roku: rząd (Rada Ministrów) ma obowiązek co roku przedstawiać Sejmowi sprawozdanie z tego, jak ta ustawa działa w praktyce. Sprawozdanie za 2024 rok nie proponuje żadnych nowych przepisów - to zbiór faktów i liczb przygotowany na podstawie danych z kilkunastu instytucji (m.in. Ministerstwa Zdrowia, Ministerstwa Rodziny, Narodowego Funduszu Zdrowia i Głównego Urzędu Statystycznego). Odpowiada na pytania: ile dzieci urodziło się w Polsce, jak wyglądała opieka nad kobietami w ciąży, ile pieniędzy państwo wydało na wsparcie rodzin i program in vitro, oraz ile legalnych zabiegów przerwania ciąży wykonano w minionym roku.

• Od czerwca 2024 r. działa jeden ogólnopolski program in vitro z budżetem co najmniej 500 mln zł rocznie - w 2024 r. wydano na niego ponad 410 mln zł, powstało 9 258 ciąż, a z zabezpieczenia płodności skorzystało 593 osoby.
• Zniesiono limit wieku w programie darmowych badań prenatalnych - od czerwca 2024 r. może z nich skorzystać każda kobieta w ciąży, a nie tylko te po określonym wieku.
• Rozszerzono prawo do bezpłatnych leków w ciąży (program „Ciąża Plus”) także na okres połogu, czyli pierwsze sześć tygodni po porodzie.
• Uchwalono nowy, dodatkowy urlop macierzyński dla rodziców wcześniaków i długo hospitalizowanych noworodków (przepis wszedł w życie w marcu 2025 r.).
• W 2024 r. w Polsce wykonano 885 legalnych zabiegów przerwania ciąży - niemal wszystkie, bo aż 882, z powodu zagrożenia życia lub zdrowia kobiety, a 3 w związku z podejrzeniem, że ciąża powstała w wyniku przestępstwa.

Dokument przygotowała i przedstawia Sejmowi Rada Ministrów (rząd), a konkretnie odpowiedzialny za zdrowie minister - to nie jest inicjatywa poselska ani obywatelska, lecz obowiązek nałożony wprost przez ustawę z 1993 roku. Rząd musi co roku rozliczyć się z tego, jak przepisy o planowaniu rodziny i przerywaniu ciąży działają w praktyce.

Ten dokument dotyczy właściwie każdej kobiety w ciąży w Polsce oraz rodzin z małymi dziećmi, choć nie zmienia dla nich bezpośrednio żadnych praw - opisuje, jak korzystały z już istniejących uprawnień. Jeśli jesteś w ciąży, raport pokazuje, na co masz prawo: co najmniej 9 wizyt u lekarza lub położnej, darmowe leki, znieczulenie przy porodzie (w 2024 r. skorzystało z niego 22% rodzących drogami natury) oraz wizyty położnej w domu po porodzie. Jeśli od dawna starasz się o dziecko, dotyczy cię rozszerzony program in vitro - w 2024 r. wzięło w nim udział ponad 23 tysiące par. Jeśli masz małe dziecko, raport pokazuje wysokość i skalę wypłacanych świadczeń, np. programu 800+ (66,2 mld zł wydatków w 2024 r.) czy nowego programu „Aktywny rodzic”. Osobną grupę stanowią kobiety, które chciałyby skorzystać z legalnego przerwania ciąży - z raportu wynika, że w praktyce dotyczy to niemal wyłącznie sytuacji zagrożenia życia lub zdrowia, bo inne przesłanki od 2021 roku nie obowiązują.

Do tego sprawozdania nie dołączono odrębnych opinii zewnętrznych instytucji ani konsultacji społecznych - to nie jest projekt ustawy podlegający takim procedurom, lecz roczny raport rządu oparty na danych zebranych od 13 instytucji, m.in. Ministerstwa Zdrowia, Ministerstwa Rodziny, Narodowego Funduszu Zdrowia, Głównego Urzędu Statystycznego (GUS) i Naczelnego Sądu Lekarskiego. W samym dokumencie znalazły się natomiast ustalenia Rzecznika Praw Pacjenta (RPP): w 2024 r. przeprowadził 7 postępowań dotyczących zabiegów przerwania ciąży, z czego w 4 przypadkach stwierdził naruszenie praw pacjentek, a po analizie praktyk w placówkach leczniczych wysłał zalecenia zmian do 19 z nich.

Dokument nie jest projektem ustawy, więc nie zawiera Oceny Skutków Regulacji (OSR) - opisuje jednak konkretne, już poniesione wydatki budżetowe za 2024 rok. Program świadczenia wychowawczego 800+ kosztował budżet 66,2 mld zł i objął średnio 6,76 mln dzieci miesięcznie. Program in vitro pochłonął ponad 410 mln zł. Nowy program „Aktywny rodzic” kosztował blisko 900 mln zł. Fundusz alimentacyjny wypłacił rodzinom 842,1 mln zł. Dla kobiet w ciąży i lekarzy oznacza to, że większość opisanych w raporcie form pomocy (badania prenatalne bez limitu wieku, darmowe leki, znieczulenie porodowe) już funkcjonuje i będzie kontynuowana bez dodatkowych zmian prawa. Dla placówek medycznych i Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ) raport pokazuje też nowe zasady finansowania - np. premie dla szpitali zapewniających znieczulenie zewnątrzoponowe, które od 2025 r. dostaną tylko te placówki, które realnie zwiększyły liczbę takich znieczuleń.

To rutynowe, obowiązkowe sprawozdanie roczne - rząd musi je składać Sejmowi co roku na mocy ustawy z 1993 roku o planowaniu rodziny. Dokument dotyczy roku 2024 i trafia do Sejmu w 2025 roku do zapoznania się i ewentualnej debaty, a nie do głosowania nad zmianą prawa.

Sam raport nie jest sporny, ale dotyczy jednej z najbardziej spornych ustaw w Polsce. Od wyroku Trybunału Konstytucyjnego (TK) z 2020 roku przerwanie ciąży ze względu na ciężkie i nieodwracalne wady płodu przestało być legalne, przez co liczba legalnych zabiegów spadła do zaledwie 885 w całym kraju w 2024 roku. Jedna strona sporu - rząd i Prokurator Generalny (PG), który w sierpniu 2024 r. wydał wytyczne dla prokuratorów w sprawach dotyczących odmowy wykonania aborcji - wskazuje, że podejmuje działania na rzecz zapewnienia dostępu do zabiegów zgodnie z obowiązującym prawem, m.in. przez zmianę zasad rozliczeń szpitali z Narodowym Funduszem Zdrowia (NFZ). Druga strona sporu to sygnalizowane w samym raporcie przypadki naruszeń: Rzecznik Praw Pacjenta stwierdził łamanie praw pacjentek w 4 na 7 zbadanych spraw i wykrył w placówkach medycznych praktyki niewynikające wprost z prawa, takie jak wymaganie dodatkowych, nieobowiązkowych zgód czy opinii konsylium przed wykonaniem zabiegu.