Wniosek Prezydenta RP o ponowne rozpatrzenie ustawy z dnia 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o Narodowym Centrum Badań i Rozwoju oraz niektórych innych ustaw.

Prezydent Karol Nawrocki odmówił podpisania ustawy zmieniającej zasady działania kilku instytucji naukowych i odesłał ją do Sejmu - co w praktyce oznacza weto. Jego główny zarzut: nowe przepisy pozwoliłyby ministrowi właściwemu do spraw szkolnictwa wyższego samodzielnie, bez żadnych konsultacji ze środowiskami naukowymi ani biznesowymi, wybierać połowę składu Rady Narodowego Centrum Badań i Rozwoju (NCBR) - instytucji dysponującej 4,5 miliarda złotych rocznie na granty badawcze i innowacyjne, w tym projekty obronne.

• Minister miałby dyskrecjonalnie - bez jakichkolwiek konsultacji - wskazywać po 5 spośród 10 członków Rady NCBR wywodzących się ze środowiska naukowego oraz po 5 spośród 10 wywodzących się z biznesu i finansów, obsadzając w ten sposób połowę rady z ominięciem tych środowisk.
• Ze składu Rady NCBR całkowicie znikałyby osoby reprezentujące środowiska społeczne i obywatelskie - zostawaliby wyłącznie naukowcy oraz przedstawiciele gospodarki i finansów.

Wniosek złożył Prezydent RP Karol Nawrocki (5 stycznia 2026 r.), reprezentowany w Sejmie przez Szefa Kancelarii Prezydenta Zbigniewa Boguckiego. Motywacją jest sprzeciw wobec przepisów, które - w ocenie prezydenta - nadmiernie upolityczniają Radę NCBR i całkowicie wykluczają środowiska naukowe i biznesowe z wpływu na jej skład.

Spór bezpośrednio dotyczy środowisk naukowych i firm ubiegających się o granty na badania i innowacje - NCBR co roku przyznaje ponad 4,5 miliarda złotych na projekty badawcze, w tym obronne. Jeśli jesteś naukowcem lub pracujesz w firmie startującej po grant na innowacje, skład rady NCBR wpływa na zasady oceniania wniosków i priorytety finansowania. Jeśli jesteś podatnikiem - od tego, czy radą kierują niezależni eksperci czy nominaci ministra, zależy, jak te publiczne środki są wydawane.

W trakcie prac parlamentarnych swoje zastrzeżenia do nowych zasad wyboru składu Rady NCBR zgłosiły dwie znaczące instytucje akademickie: Rada Główna Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz Konferencja Rektorów Uniwersytetów Polskich - obie krytykowały przepis umożliwiający ministrowi samodzielny wybór połowy członków Rady bez konsultacji ze środowiskami naukowymi i biznesowymi. Innych zewnętrznych opinii instytucjonalnych do dokumentu nie dołączono.

Sejm może ponownie uchwalić ustawę w tym samym brzmieniu, ale potrzeba do tego bezwzględnej większości - co najmniej 231 posłów za. Przy poprzednim głosowaniu było 234 głosów za i 202 przeciw, więc próg jest osiągalny, choć margines jest wąski. Jeśli koalicja nie zbierze wymaganej liczby głosów, ustawa przepada i zasady działania NCBR pozostają bez zmian. W zawieszeniu pozostaje też wdrożenie pozytywnie ocenianych części tej samej ustawy - jak wyższe wymagania dla kandydatów na dyrektorów instytutów badawczych.

Ustawa przeszła przez Sejm 18 grudnia 2025 r. wynikiem 234 głosów za i 202 przeciw - po wcześniejszym przyjęciu 10 poprawek Senatu. Projekt złożył rząd. Prezydent zawetował ją 5 stycznia 2026 r. i sprawa wróciła do Sejmu do ponownego rozpatrzenia.

Koalicja rządząca uzasadnia zmiany koniecznością wzmocnienia nadzoru ministerialnego nad instytucją wydającą miliardy złotych publicznych pieniędzy - przedstawiciel Lewicy wskazywał wprost na potrzebę działań naprawczych w NCBR. Prezydent i środowiska akademickie (Rada Główna Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Konferencja Rektorów Uniwersytetów Polskich) oceniają to jako upolitycznienie instytucji i marginalizację głosu nauki - szczególnie niepokojącą w kontekście projektów obronnych realizowanych przez NCBR w czasie trwającej wojny w Ukrainie. Prezydent przyznaje, że część zmian w ustawie była dobra (np. wyższe kwalifikacje dla dyrektorów instytutów), lecz polskie prawo nie pozwala mu podpisać ustawy tylko w wybranych fragmentach - dlatego zawetował całość.