Sprawozdanie Komisji Finansów Publicznych o rządowym projekcie ustawy o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem rynku finansowego oraz ochroną uczestników tego rynku.

Komisja Finansów Publicznych rozpatrzyła rządowy projekt zmiany ośmiu ustaw regulujących rynek finansowy i zarekomendowała Sejmowi jego przyjęcie. Projekt wdraża do polskiego prawa kilka unijnych dyrektyw - m.in. dotyczących bezpiecznej restrukturyzacji banków w trudnych sytuacjach, nadzoru nad przelewami natychmiastowymi w euro, klimatycznych wskaźników referencyjnych używanych na rynkach finansowych oraz ochrony klientów instytucji płatniczych. Celem jest dostosowanie polskich przepisów do aktualnych standardów unijnych i wzmocnienie stabilności całego systemu finansowego.

• Banki i domy maklerskie pod specjalnym nadzorem KNF nie są traktowane jak zbankrutowane: Gdy Komisja Nadzoru Finansowego (KNF) uruchomi procedury naprawcze wobec banku lub domu maklerskiego - np. powoła specjalnego zarządcę - ich partnerzy biznesowi nie mogą automatycznie żądać wcześniejszej spłaty zabezpieczeń ani rozwiązać umów tylko z tego powodu, pod warunkiem że bank nadal reguluje swoje bieżące zobowiązania.
• Instytucje płatnicze mogą dołączyć do systemów płatności NBP: Firmy świadczące usługi płatnicze i wydające pieniądz elektroniczny uzyskają możliwość uczestnictwa w systemach płatności zarządzanych przez Narodowy Bank Polski (NBP) - za zgodą Prezesa NBP.
• Nowe kary za klimatyczne wskaźniki referencyjne: Instytucje tworzące lub stosujące tzw. klimatyczne wskaźniki referencyjne (indeksy finansowe powiązane z celami klimatycznymi) mogą być ukarane przez KNF karą do 2 212 750 zł (osoba fizyczna) lub do 4 425 500 zł albo 10% rocznych przychodów (firmy) za naruszenia przepisów unijnych.
• Nowe obowiązki raportowe dla banków przy przelewach w euro: Banki i dostawcy usług płatniczych będą corocznie raportować KNF dane o opłatach, wolumenach i odrzuconych przelewach natychmiastowych w euro. KNF zyska uprawnienia do nakładania kar do 10% przychodów lub 21 500 000 zł na menedżera za naruszenia - przepisy te wchodzą w życie 9 stycznia 2027 r.
• Zmiany w kolejności spłat przy upadłości: Wśród wierzycieli z pierwszeństwem zaspokojenia w postępowaniu upadłościowym wprost wymieniono teraz zobowiązania wobec instytucji unijnego systemu zabezpieczenia społecznego, w tym Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON), instytucji ubezpieczenia zdrowotnego i pomocy społecznej.

Projekt złożył rząd. Zmiana jest wynikiem obowiązku wdrożenia unijnych dyrektyw dotyczących rynku finansowego, których Polska była zobowiązana implementować do prawa krajowego.

Dla większości Polaków zmiany są nieodczuwalne na co dzień, ale działają jak siatka bezpieczeństwa całego systemu finansowego.

Jeśli masz konto w banku lub oszczędności: gdy Twój bank znajdzie się w poważnych tarapatach i KNF uruchomi procedury naprawcze, nowe przepisy sprawiają, że ten proces przebiega sprawniej - partnerzy banku nie mogą masowo wycofywać zabezpieczeń finansowych, co mogłoby pogłębić kryzys i zagrozić Twoim pieniądzom.

Jeśli prowadzisz firmę i wykonujesz przelewy w euro: banki zostaną objęte ściślejszym nadzorem KNF w zakresie przelewów natychmiastowych w euro - co w praktyce oznacza wyższe standardy bezpieczeństwa tych usług.

Jeśli jesteś wierzycielem w postępowaniu upadłościowym instytucji finansowej (np. masz niezapłacone należności od banku w upadłości): zmiana przepisów precyzuje, że PFRON, instytucje zdrowotne i pomocy społecznej mają pierwszeństwo przed zwykłymi wierzycielami - co może wpłynąć na kolejność i wysokość spłat.

Do udostępnionej treści sprawozdania komisji nie dołączono opinii zewnętrznych instytucji ani wyników konsultacji społecznych.

Projekt nie zawiera Oceny Skutków Regulacji (OSR) w udostępnionym tekście. Na podstawie treści ustawy można wskazać następujące skutki:

Banki i domy maklerskie zyskują ochronę przed nagłym wycofywaniem zabezpieczeń przez kontrahentów podczas procedur naprawczych prowadzonych przez KNF - co powinno zmniejszać ryzyko eskalacji kryzysu finansowego i ułatwiać skuteczną naprawę instytucji.

Instytucje płatnicze i banki będą musiały wdrożyć nowe systemy raportowania do KNF w zakresie przelewów natychmiastowych w euro, co generuje dodatkowe koszty operacyjne. Branża ma czas na przygotowanie - te przepisy wchodzą w życie dopiero 9 stycznia 2027 r.

Bankowy Fundusz Gwarancyjny (BFG) uzyska bardziej elastyczne narzędzia do zarządzania procesami restrukturyzacji grup bankowych - tzw. podmioty przeznaczone do likwidacji co do zasady nie będą musiały utrzymywać minimalnych wymogów kapitałowych (tzw. MREL), chyba że BFG stwierdzi ryzyko systemowe.

PFRON, NFZ i instytucje pomocy społecznej uzyskają wyraźną podstawę prawną do pierwszeństwa zaspokojenia w postępowaniach upadłościowych instytucji finansowych.

Pozostałe przepisy wchodzą w życie 14 dni po ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw. Trwające postępowania upadłościowe objęte są zasadami na okres przejściowy - stosuje się do nich przepisy w dotychczasowym brzmieniu.

Sprawozdanie Komisji Finansów Publicznych dotyczy rządowego projektu ustawy procedowanego w X kadencji Sejmu. Projekt jest inicjatywą rządu wynikającą z obowiązku wdrożenia kilku unijnych dyrektyw dotyczących restrukturyzacji banków i usług płatniczych. Komisja zakończyła pracę nad dokumentem i rekomenduje Sejmowi przyjęcie ustawy.