Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego.

Rząd proponuje zmianę przepisów o postępowaniu karnym, która przenosi bardzo wąski rodzaj spraw korupcyjnych - łapówkarstwo wobec zagranicznych urzędników publicznych w handlu międzynarodowym - z sądów rejonowych do sądów okręgowych. Zmiana wynika bezpośrednio z rekomendacji grupy roboczej Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) przekazanych Polsce podczas posiedzenia w Paryżu w marcu 2025 roku. W praktyce chodzi o dosłownie kilka spraw rocznie - w ciągu czterech lat (2021-2024) skazano za takie przestępstwo zaledwie 7 osób spośród blisko 4000 skazanych za wszelkie formy korupcji w Polsce.

• Sprawy o przyjęcie łapówki przez zagranicznego urzędnika publicznego lub pracownika organizacji międzynarodowej przestają być rozpatrywane przez sądy rejonowe - teraz jako pierwszy zajmie się nimi sąd okręgowy.
• To samo dotyczy wręczenia łapówki takiemu urzędnikowi - te sprawy również przechodzą do sądów okręgowych na pierwsze rozpatrzenie.
• Sprawy, w których akt oskarżenia lub wniosek o skazanie złożono przed wejściem ustawy w życie, pozostają przy dotychczasowym sądzie aż do prawomocnego wyroku - bez konieczności przekazywania akt i zaczynania od nowa.
• Trwające uproszczone dochodzenia w łagodniejszych przypadkach tych przestępstw (zagrożonych karą do 5 lat) mogą być prowadzone w dotychczasowej formie - bez zmiany trybu na pełne śledztwo.
• Ustawa wejdzie w życie 14 dni po ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw.

Projekt złożył rząd (Ministerstwo Sprawiedliwości) w bezpośredniej odpowiedzi na rekomendacje grupy roboczej OECD ds. zwalczania przekupstwa w handlu międzynarodowym, przekazane Polsce w marcu 2025 roku podczas przeglądu antykorupcyjnego w Paryżu.

Dla zdecydowanej większości obywateli ta zmiana jest zupełnie nieodczuwalna - dotyczy wyłącznie procedury sądowej w ekstremalnie rzadkich sprawach. Dokument podaje wprost, że w ciągu czterech lat (2021-2024) za przestępstwa objęte tą zmianą skazano zaledwie 7 osób w całej Polsce.

Jeśli jesteś przedsiębiorcą prowadzącym interesy za granicą i zostałbyś oskarżony o wręczenie łapówki zagranicznemu urzędnikowi - Twoja sprawa trafiłaby teraz do sądu okręgowego zamiast rejonowego. Oznacza to orzekanie przez sędziów z reguły bardziej doświadczonych, a ewentualne odwołanie rozpatrywałby sąd apelacyjny zamiast okręgowego.

Jeśli jesteś prokuratorem w mniejszym mieście - zmiana mogłaby teoretycznie oznaczać konieczność dojazdów do odleglejszego sądu okręgowego na rozprawy. Jednak skoro takich spraw jest kilka na cztery lata w skali całego kraju, skutek praktyczny jest niemal żaden. Dokument potwierdza, że w 2024 roku żadna ze spraw prowadzonych przez prokuratorów spoza miast z sądem okręgowym nie dotyczyła przestępstw objętych tą zmianą.

Do projektu nie dołączono opinii zewnętrznych instytucji - nie ma stanowiska Prokuratury Generalnej, Biura Analiz Sejmowych, Sądu Najwyższego ani żadnego innego organu doradczego. Projekt był publicznie dostępny w rządowym systemie konsultacji, jednak żadna organizacja ani zainteresowana strona nie zgłosiła uwag w przewidzianym trybie legislacyjnym.

Projekt trafił do koordynatora Oceny Skutków Regulacji (OSR), jednak pełna OSR ze szczegółowymi szacunkami finansowymi nie jest dostępna w treści dokumentu.

Na podstawie uzasadnienia projektu: zmiana dotyczy dosłownie kilku spraw rocznie, więc jej wpływ na pracę sądów jest minimalny. Spośród 362 prokuratur rejonowych w Polsce aż 268 leży w miastach bez sądu okręgowego - prokuratorzy z tych prokuratur mogliby musieć dojeżdżać na rozprawy, jednak w 2024 roku żadna ze spraw prowadzonych przez te jednostki nie dotyczyła przestępstw przenoszonych tą zmianą. Organy ścigania mogą zatem liczyć na pomijalny wzrost kosztów dojazdów. Sądy okręgowe zyskają formalnie kilka dodatkowych spraw rocznie, co nie zmieni ich obciążenia w zauważalny sposób. Przepisy na okres przejściowy chronią sprawy już w toku przed chaosem organizacyjnym - akta nie będą przekazywane między sądami, co eliminuje ryzyko przedłużania postępowań.

Rządowy projekt na etapie prac legislacyjnych, wynikający ze zobowiązań Polski wobec OECD. Polska ratyfikowała konwencję OECD o zwalczaniu przekupstwa zagranicznych urzędników w transakcjach handlowych, a odpowiednie przepisy karne wdrożono do polskiego prawa w 2000 roku. Ustawa wchodzi w życie 14 dni po ogłoszeniu.