Do druku nr 2212 - opinia PG

Grupa posłów złożyła projekt ustawy, który ma wprowadzić do polskiego prawa karnego zupełnie nowe przestępstwo — karanie rodzica, który uporczywie nie wywiązuje się z sądowego lub ugodowego obowiązku utrzymywania kontaktu z dzieckiem, sprawowania nad nim opieki lub jego wydania. Chodzi o walkę ze zjawiskiem zwanym alienacją rodzicielską, czyli sytuacją, gdy jeden z rodziców odcina dziecko od kontaktu z drugim rodzicem. Ten dokument to opinia Prokuratora Generalnego, o którą poprosił Sejm — i jest ona wobec projektu krytyczna.

• Powstaje nowy przepis w Kodeksie karnym, który ma karać rodzica uporczywie niewywiązującego się z sądowego lub ugodowego obowiązku dotyczącego kontaktu z dzieckiem, opieki nad nim lub jego wydania.
• Projekt wprowadza też nowe wykroczenie w Kodeksie wykroczeń — samego brzmienia tego przepisu opinia jednak nie przytacza.
• Zmienia się zasady stosowania przymusowej terapii wobec sprawcy nowego przestępstwa — miałaby ona być możliwa bez żadnych dodatkowych warunków, inaczej niż przy innych podobnych przestępstwach.
• Prokurator Generalny ostrzega, że przepis w obecnym kształcie ukarze raczej rodzica, który sam zaniedbuje własny obowiązek kontaktu z dzieckiem (np. nie odbiera go w terminie), a nie rodzica blokującego dostęp drugiemu rodzicowi — czyli minie się z celem, jaki przyświecał autorom.

Ta zmiana dotyczy przede wszystkim rodziców po rozwodzie lub rozstaniu, którzy spierają się o kontakt z dzieckiem. Jeśli jesteś rodzicem, któremu drugi rodzic utrudnia widywanie się z dzieckiem, projekt miał dać ci nowe narzędzie prawne — ale zdaniem Prokuratora Generalnego, w obecnym brzmieniu przepis tego nie zapewni. Jeśli natomiast jesteś rodzicem, który ma sądowo ustalony obowiązek kontaktu z dzieckiem i np. spóźnisz się po niego albo go zaniedbasz, to właśnie ty mógłbyś zostać ukarany na podstawie nowego przepisu — nawet jeśli nie o to chodziło projektodawcom. Dotyczy to też sądów rodzinnych i mediatorów ustalających takie obowiązki oraz samych dzieci uwikłanych w konflikt rodziców.

Do tego etapu prac dołączona jest jak dotąd tylko opinia Prokuratora Generalnego — i jest ona negatywna. Prokurator Generalny (z upoważnienia — Pierwszy Zastępca Prokuratora Generalnego Dariusz Korneluk) ocenia, że sam problem alienacji rodzicielskiej jest poważny, ale proponowany przepis nie osiągnie zamierzonego celu, bo w praktyce ukarze innego rodzica niż tego, którego chcieli ukarać projektodawcy. Krytykuje też pomysł, by przymusową terapię można było nakładać na sprawcę tego przestępstwa bez żadnych dodatkowych warunków — inaczej niż przy pozostałych przestępstwach z tej samej grupy w Kodeksie karnym. Poddaje wreszcie w wątpliwość zapewnienie projektodawców, że zmiana nie będzie kosztować budżetu państwa, zwracając uwagę na brak wystarczającej liczby psychologów dziecięcych.

Uzasadnienie projektu twierdzi, że zmiana nie obciąży budżetu państwa ani budżetów samorządów i nie wymaga dodatkowych pieniędzy — do projektu nie dołączono osobnej Oceny Skutków Regulacji (OSR) z wyliczeniami. Prokurator Generalny kwestionuje to założenie: zwraca uwagę, że projekt nie wyjaśnia, jak długo obecnie rodzice czekają na terapię finansowaną z pieniędzy publicznych, a skierowanie sprawcy na przymusową terapię może się okazać niewykonalne z powodu braku psychologów dziecięcych i środków na opłacenie ich pracy. W praktyce oznacza to ryzyko, że nowy obowiązek prawny zderzy się z brakami kadrowymi w systemie pomocy psychologicznej.

Największym sporem jest to, czy proponowany przepis w ogóle trafia w problem, który miał rozwiązać. Autorzy projektu chcieli ukarać rodzica blokującego kontakt dziecka z drugim rodzicem, czyli tzw. alienację rodzicielską. Prokurator Generalny twierdzi jednak, że przepis w tym kształcie ukarze raczej rodzica zaniedbującego własny obowiązek kontaktu, a nie tego, kto blokuje dostęp drugiej stronie. Sporna jest też sama zasadność sięgania po prawo karne w konfliktach rodzinnych — Prokurator Generalny przypomina, że powinno być ono stosowane dopiero wtedy, gdy inne narzędzia, np. prawo rodzinne, zawiodą, a takiej analizy zabrakło w uzasadnieniu projektu.