Do druku nr 2250 - opinia RMiŚP

To pismo Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców do przewodniczącej sejmowej komisji, oceniające rządowy projekt zmiany ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy (PIP). Rzeczniczka Agnieszka Majewska krytykuje najważniejszy pomysł projektu: to, że inspektor pracy miałby sam, w drodze decyzji urzędowej, uznawać umowę zlecenie lub inną umowę cywilną za umowę o pracę - jeszcze zanim sprawę rozpatrzy sąd.

Rzecznik popiera walkę z nieuczciwymi pracodawcami, ale uważa, że w obecnym kształcie przepisy uderzą najmocniej w najmniejsze firmy, które nie mają zasobów, by prowadzić spór z urzędem i jednocześnie utrzymać działalność.

• Rzecznik chwali dodanie warunku wstępnego: inspektor będzie mógł wydać decyzję uznającą etat dopiero, gdy firma nie wykona jego wcześniejszego polecenia usunięcia naruszeń - ale postuluje, by na dostosowanie się dać firmie co najmniej 30 dni i jasno ograniczyć maksymalny czas trwania kontroli.
• Rzecznik sprzeciwia się możliwości nadania takiej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności jeszcze przed prawomocnym wyrokiem sądu - uważa, że o pilnym zabezpieczeniu powinien decydować sąd, nie urząd.
• Rzecznik żąda wprowadzenia jasnej ścieżki odszkodowania dla przedsiębiorcy, jeśli sąd ostatecznie uzna decyzję inspektora za błędną, a jej skutki (np. zapłacone podatki i składki) już były nieodwracalne.
• Rzecznik postuluje wykreślenie dwukrotnego podniesienia maksymalnych kar za naruszenia prawa pracy w zakresie wykraczającym poza to, do czego Polska zobowiązała się w ramach Krajowego Planu Odbudowy (KPO).
• Rzecznik wnioskuje o wydłużenie okresu na przygotowanie się do nowych przepisów o ustalaniu etatu z 3 do co najmniej 6 miesięcy od ogłoszenia ustawy, ewentualnie do 1 stycznia 2027 roku.

Pismo podpisała Agnieszka Majewska, Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców, działająca na podstawie ustawy o tym urzędzie, w odpowiedzi na skierowanie rządowego projektu ustawy do Sejmu.

Pismo dotyczy przede wszystkim małych i średnich firm, które zatrudniają ludzi na umowach zlecenia, umowach o dzieło lub kontraktach B2B, a nie na etacie. Dotyczy też osób pracujących na takich umowach, jeśli warunki ich pracy przypominają etat.

Jeśli prowadzisz małą firmę i masz kilka osób na zleceniu, w praktyce oznacza to, że po wejściu przepisów w życie inspektor pracy będzie mógł najpierw nakazać ci zmianę sposobu współpracy z taką osobą, a jeśli tego nie zrobisz - wydać decyzję, że to jednak etat, ze wszystkimi tego konsekwencjami podatkowymi i składkowymi, jeszcze zanim sprawa trafi do sądu.

Jeśli pracujesz na zleceniu, ale twoje realne warunki (godziny, podległość, brak swobody) przypominają etat, ten projekt ma ci ułatwić uzyskanie ochrony właściwej dla umowy o pracę - Rzecznik nie kwestionuje tego celu, tylko sposób jego realizacji.

To pismo samo w sobie jest opinią - Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców ocenia projekt krytycznie w części dotyczącej władczego ustalania etatu przez urząd, choć chwali kilka poprawek wprowadzonych w toku rządowych prac. Rzecznik przywołuje też stanowiska innych stron: 10 lutego 2026 roku największe organizacje pracodawców (m.in. Związek Rzemiosła Polskiego) w e wspólnym stanowisku oceniły, że dano im zaledwie siedem dni na konsultacje - zbyt mało wobec kontrowersyjności projektu. 23 lutego 2026 roku strona pracowników i strona pracodawców Rady Dialogu Społecznego przyjęły wspólną uchwałę wyrażającą sprzeciw wobec projektu i apelującą o dodatkowe konsultacje - ocena, którą Rzecznik wprost podziela. Do pisma nie dołączono innych opinii instytucjonalnych (np. Prokuratora Generalnego czy Sądu Najwyższego).

Dokument nie zawiera własnej Oceny Skutków Regulacji - to opinia, a nie sama ustawa, więc nie podaje kwot ani liczby firm, których to dotyczy. Na podstawie opisanych w piśmie mechanizmów: firmy uznane za pracodawcę mogą znaleźć się w stanie niepewności prawnej między wydaniem decyzji inspektora a prawomocnym wyrokiem sądu - okres, który zdaniem Rzecznika, biorąc pod uwagę obecne tempo pracy sądów, może być długi.

Rzecznik ostrzega, że w tym czasie inne urzędy - Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) czy urzędy skarbowe - mogą niezależnie wszczynać własne postępowania wobec tej samej firmy, co grozi chaosem organizacyjnym jeszcze przed ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy. Jeśli decyzji nadano by rygor natychmiastowej wykonalności, skutki (np. zapłacone podatki i składki) byłyby nieodwracalne, nawet gdyby sąd później uznał decyzję za błędną - a projekt, zdaniem Rzecznika, nie wskazuje żadnej ścieżki dochodzenia odszkodowania w takiej sytuacji. Dodatkowo dwukrotne podniesienie maksymalnych kar za naruszenia prawa pracy oznacza wyższe ryzyko finansowe dla wszystkich pracodawców, nie tylko tych świadomie łamiących prawo.

Pismo złożono 25 lutego 2026 roku, w trakcie prac sejmowej Komisji Polityki Społecznej i Rodziny nad rządowym projektem skierowanym do Sejmu. Mimo zastrzeżeń Rzecznika, projekt przeszedł dalszą ścieżkę legislacyjną - według stanu na dziś ustawa została już podpisana przez Prezydenta.

Głównym punktem sporu jest to, czy urząd administracyjny (inspektor pracy) powinien mieć prawo samodzielnie, decyzją urzędową, przesądzać o istnieniu etatu - zanim zrobi to sąd. Rząd argumentuje to potrzebą skuteczniejszej walki z nieuczciwym zatrudnieniem i zobowiązaniami z Krajowego Planu Odbudowy (KPO). Organizacje pracodawców, związki zawodowe zrzeszone w Radzie Dialogu Społecznego oraz Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców zgodnie krytykują zarówno sam mechanizm, jak i tempo prac - konsultacje trwały zaledwie siedem dni mimo dużych kontrowersji wokół projektu.