Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o języku polskim oraz ustawy o Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej.

Rządowy projekt zmienia zasady poświadczania znajomości języka polskiego przez cudzoziemców i Polaków mieszkających na stałe za granicą - czyli system, w którym po zdaniu egzaminu (albo bez niego, jeśli ktoś ukończył polską szkołę czy studia) można dostać certyfikat potwierdzający poziom polskiego. Powodem zmian jest gwałtowny wzrost liczby chętnych - z niecałych 3 tysięcy osób rocznie w 2017 roku do ponad 21 tysięcy w 2024 roku - bo certyfikat stał się niezbędny między innymi przy staraniu się o polskie obywatelstwo, pobyt stały w Unii Europejskiej czy przyjęcie na studia prowadzone po polsku. Projekt to zmiana dwóch ustaw - o języku polskim oraz o Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej (NAWA) - i ma usprawnić organizację egzaminów, wprowadzić możliwość uzyskania duplikatu certyfikatu oraz zmienić zasady pobierania opłat.

• Dziś zgubiony lub zniszczony certyfikat oznacza konieczność ponownego zdawania egzaminu - po zmianie można wystąpić o duplikat za 100 zł, nawet do 25 lat od jego wydania.
• Dziś do egzaminu w grupie dla dorosłych przystępują osoby od 18 roku życia - po zmianie granica spada do 16 lat, co pozwoli młodszym kandydatom na studia zdawać egzamin na wyższym poziomie.
• Dziś grupa egzaminacyjna liczy maksymalnie 20 osób - po zmianie do 30 osób, co ma skrócić kolejki do egzaminu.
• Dziś opłaty za egzamin i certyfikat ustala się w euro - po zmianie będą liczone w złotych, a maksymalna opłata za egzamin zostanie powiązana z przeciętnym wynagrodzeniem (od 4 do 9 procent, zależnie od poziomu i wieku zdającego).
• Dziś tylko 20 procent prac pisemnych jest kontrolowanych pod kątem błędów w ocenie - po zmianie będzie to 30 procent, co ma ograniczyć pomyłki egzaminatorów.

Zmiana dotyczy przede wszystkim cudzoziemców, którzy chcą zostać polskimi obywatelami, uzyskać pobyt stały w Unii Europejskiej albo podjąć studia prowadzone po polsku, a także Polaków mieszkających na stałe za granicą. Jeśli jesteś cudzoziemcem starającym się o polskie obywatelstwo, nadal musisz zdać egzamin na poziomie B1 - ale jeśli masz 16 lub 17 lat, zdasz go teraz w grupie dla dorosłych, nie dla dzieci i młodzieży. Jeśli zgubiłeś lub zniszczyłeś swój certyfikat sprzed lat, nie musisz już podchodzić do egzaminu od nowa - wystarczy zapłacić 100 zł i poczekać na duplikat. Jeśli prowadzisz uczelnię albo szkołę językową organizującą takie egzaminy, zmienią się dla ciebie wymogi - na przykład dłuższy wymagany staż nauczania polskiego jako obcego (4 lata zamiast 3) oraz obowiązek przeprowadzenia co najmniej jednego egzaminu rocznie, by przedłużyć uprawnienia.

W trakcie konsultacji publicznych i uzgodnień międzyresortowych Rada Języka Polskiego przy Polskiej Akademii Nauk oraz organizacje prowadzące egzaminy sprzeciwiły się dopuszczaniu do organizowania egzaminów podmiotów uczących w języku polskim czegokolwiek - projekt uwzględnił ten postulat, zawężając krąg uprawnionych do uczących języka polskiego jako obcego. Minister Finansów i Gospodarki zgłosił zastrzeżenia do wiązania wynagrodzeń członków komisji egzaminacyjnej z pensją profesorską, co również uwzględniono. Minister Edukacji i Minister Spraw Zagranicznych postulowali podniesienie poziomu biegłości poświadczanego bez egzaminu maturzystom z zagranicy - ten postulat także przyjęto. Do druku nie dołączono odrębnych opinii Prokuratora Generalnego, Sądu Najwyższego, Narodowego Banku Polskiego ani Krajowej Rady Izb Rolniczych.

Ustawa nie zawiera odrębnej Oceny Skutków Regulacji w pełnym trybie - koordynator OSR przedstawił stanowisko w trybie uproszczonym. Jedyne twarde liczby to limity wydatków budżetu państwa na obsługę systemu przez Narodową Agencję Wymiany Akademickiej: od 3 871 358 zł w 2027 roku do 4 797 190 zł w 2036 roku, z mechanizmem korygującym (obcięcie wynagrodzeń egzaminatorów), gdyby limit został przekroczony. Dla cudzoziemców i Polaków za granicą oznacza to możliwość uzyskania duplikatu certyfikatu za 100 zł, opłaty liczone w złotych zamiast euro oraz zdawanie egzaminu w większych grupach (do 30 osób). Dla uczelni i szkół organizujących egzaminy oznacza to zaostrzone wymogi i konieczność ponownego ubiegania się o uprawnienia według nowych zasad - postępowania wszczęte przed wejściem w życie ustawy zostaną umorzone.