Wniosek o powołanie przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej za zgodą Senatu na stanowisko Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu dr. Mateusza Szpytmy.

Kolegium Instytutu Pamięci Narodowej (IPN) - organ nadzorujący tę instytucję - wybrało kandydata na nowego prezesa IPN i zwraca się do Sejmu z formalną prośbą o powołanie go na to stanowisko, pod warunkiem zgody Senatu. Kandydatem jest dr Mateusz Szpytma, wyłoniony w konkursie ogłoszonym w styczniu 2026 roku, po publicznym przesłuchaniu kandydatów przeprowadzonym 14 kwietnia 2026 r. To dokument czysto proceduralny - nie zmienia żadnych przepisów, tylko uruchamia w Sejmie procedurę obsadzenia jednego z ważniejszych stanowisk państwowych, jakim jest kierowanie IPN, czyli instytucją badającą zbrodnie z czasów okupacji niemieckiej i komunizmu oraz zarządzającą archiwami dawnych służb.

• Kolegium IPN przeprowadziło 14 kwietnia 2026 r. publiczne przesłuchanie kandydatów zgłoszonych do konkursu na prezesa IPN, ogłoszonego 14 stycznia 2026 r.
• W efekcie konkursu Kolegium w drodze uchwały wskazało jednego kandydata - dr. Mateusza Szpytmę.
• Przewodniczący Kolegium, prof. Wojciech Polak, przekazał Marszałkowi Sejmu formalny wniosek o powołanie dr. Szpytmy na stanowisko prezesa IPN wraz z uchwałą Kolegium.
• Aby kandydat objął stanowisko, wniosek musi jeszcze poprzeć Sejm, a decyzję musi zaakceptować Senat.

Wniosek złożyło Kolegium Instytutu Pamięci Narodowej - ciało nadzorcze złożone z historyków i przedstawicieli różnych środowisk, powoływane m.in. przez Sejm, Senat i Prezydenta RP. W imieniu Kolegium dokument podpisał jego przewodniczący, prof. dr hab. Wojciech Polak. Kolegium działało w ramach swojego ustawowego obowiązku - po zakończeniu konkursu musiało wskazać jednego kandydata na prezesa IPN i przekazać wniosek Sejmowi.

IPN to instytucja, z którą wiele rodzin w Polsce ma bezpośredni kontakt - to tam składa się wnioski o dostęp do akt dawnej bezpieki, tam bada się zbrodnie z okresu okupacji niemieckiej i czasów komunistycznych, i to IPN prowadzi lekcje historii, wystawy oraz upamiętnienia ofiar represji. Osoba stojąca na czele instytucji ma wpływ na to, jakie tematy historyczne są priorytetem i jak sprawnie działają poszczególne piony IPN, w tym archiwa i pion śledczy. Jeśli szukasz w zasobach IPN dokumentów dotyczących bliskich represjonowanych w PRL albo interesują cię działania IPN w twoim regionie, zmiana na stanowisku prezesa może w praktyce wpłynąć na tempo pracy i kierunki działania instytucji. Samo powołanie prezesa nie nakłada żadnych nowych obowiązków ani kosztów na zwykłych obywateli.

Do druku nie dołączono opinii ani stanowisk zewnętrznych instytucji - to wewnętrzny dokument Kolegium IPN, który przekazuje wynik jego własnego postępowania konkursowego i przesłuchania kandydatów.

Ten dokument nie wprowadza żadnych nowych przepisów ani nie generuje kosztów budżetowych, dlatego nie towarzyszy mu Ocena Skutków Regulacji (OSR) - dotyczy wyłącznie obsadzenia jednego stanowiska kierowniczego. Jeśli Sejm poprze wniosek, a Senat wyrazi zgodę, dr Mateusz Szpytma obejmie kierowanie Instytutem Pamięci Narodowej, odpowiadając za pracę archiwów, śledztwa w sprawach zbrodni nazistowskich i komunistycznych oraz programy edukacyjne i wydawnicze instytutu. Dla pracowników IPN oznacza to zmianę na najwyższym stanowisku kierowniczym, a dla obywateli korzystających z usług IPN - potencjalną zmianę tempa i priorytetów działania, choć dokument nie precyzuje żadnych konkretnych planów nowego prezesa wobec instytucji.

Wniosek trafił do Marszałka Sejmu 14 kwietnia 2026 r., zaraz po zakończeniu konkursu ogłoszonego w styczniu 2026 r. Zgodnie z przepisami o IPN prezesa tej instytucji powołuje Sejm za zgodą Senatu - Kolegium IPN może wskazać tylko jednego kandydata, którego musi następnie zaakceptować parlament.